Ο Ελύτης στο 4ο "Αληθώς"

 Χθες το βράδυ στην Φανερωμένη Μπανάτου 

Μεγαλειώδεις οι στιγμές στο Μπανάτο, στο ναό της Φανερωμένης, όπου πραγματοποιήθηκε η προγραμματισμένη γιορτή για τον ΟΔΥΣΣΕΑ ΕΛΥΤΗ, στο πλαίσιο του Κέντρου Λόγου "ΑΛΗΘΩΣ". Οι φωτογραφίες είναι εκφραστικές της συμμετοχής φίλων της Ποίησης και της μορφωτικής προσπάθειας της Ενορίας Μπανάτου. 

Ανάμεσα στον πνευματικό κόσμο της Ζακύνθου και τον απλό λαό, που κατέκλυσαν μέχρι και το υπερώο του ναού, πρώτος και καλύτερος ο Σεβ. Μητροπολίτης από Ζακύνθου Δωδώνης κ. Χρυσόστομος, ο οποίος με ιδιαίτατη θέρμη ενέκρινε απαρχής τις πνευματικές συνάξεις του "ΑΛΗΘΩΣ" εντός του ναού, ελλείψει άλλου χώρου για την ανάπτυξη πολιτιστικών δράσεων. Ο χαιρετισμός που απηύθυνε ήταν εκφραστικός, τόσο περί της ποιήσεως του Νομπελίστα Ποιητή μας, όσο και για την μορφωτική προσπάθεια του Κέντρου.

Ακολούθησε στο βήμα, με χαιρετισμό του, ο Δήμαρχος Ζακυνθίων Στέλιος Μποζίκης, ο οποίος -όντας μάλιστα πλέον Μπανατιώτης- συνεχάρη για την προσπάθεια της Ενορίας και αναφέρθηκε, με γλαφυρότητα και ποιητική διάθεση, στην σημασία του έργου του Μεγάλου Ποιητή για τη σημερινή γκρίζα πολιτικο-οικονομική κατάσταση.

Το Πρόγραμμα άνοιξε με ανάγνωση του αποσπάσματος "Η μεγάλη Έξοδος" από το Άξιον Εστί του Ποιητή, το οποίο απέδωσε υπέροχα ο ηθοποιός Τάκης Πετρόπουλος και κατασυγκίνησε το πλήθος.

Στη συνέχεια άρχισε η διάλεξη του π. Παναγιώτη Καποδίστρια, με θέμα: "Τοπία θανάτου ως κάτοπτρα αθανασίας στην ποίηση του Ελύτη".

Παρένθετα στην διάλεξη, μελοποιημένη ποίηση του Ελύτη (κατά Μίκη Θεοδωράκη και Δημήτρη Λάγιο) απέδιδαν, καταχειροκροτούμενοι, οι μουσικοί Βαλάντης Δρογγίτης (δεξιά στη φωτό) και Γιώργος Κακολύρης (αριστερά).

Τέλος, ο π. Παναγιώτης παρουσίασε -με σύντομη τεχνοκριτική- το πορτέτο σε παστέλ του Ποιητή, το οποίο ιστόρησε ειδικά για τη φιλολογική αυτή βραδιά ο έγκριτος πορτρετίστας και εικαστικός Διονύσης Πάλμας, ο οποίος παρίστατο στην εκδήλωση και μάλιστα δώρισε το έργο του στη νοητή (ίσως και πραγματική κάποτε, ελπίζουμε) πινακοθήκη του "Αληθώς".

Ο π. Παναγιώτης ευχαρίστησε όλους όσοι παραστάθηκαν στην τιμητική αυτή για τον Ελύτη εκδήλωση, με την συπλήρωση ενός πλήρους αιώνα από την γέννησή του (2.11.1911-2.11.2011), αλλά και αυτούς που απέστειλαν συγχαρητήρια μηνύματα, όπως π.χ. το πρεσβευτικό ζεύγος της Ελλάδας στην Ρώμη εξοχότατο κ. Μιχάλη Καμπάνη και ερίτιμη κ. Σοφία Χηνιάδου-Καμπάνη (πιστούς φίλους της ελυτικής ποίησης), αλλά και τον σκηνοθέτη Μαθιό Γιαμαλάκη-Μαρτζώκη από την Στοκχόλμη, όπου μόνιμα ζει.  

Ιδού το Μήνυμα του ζεύγους Καμπάνη: 

«Αξιέπαινη και ιδιαίτερα σημαντική η συμβολή του "ΑΛΗΘΩΣ", του Μορφωτικού Κέντρου Λόγου της Ενορίας Μπανάτου, στον εορτασμό των 100 χρόνων από τη γέννηση του ποιητή του ήλιου και του φωτός, με την αποψινή φιλολογική εκδήλωση – αφιέρωμα, που ευχόμαστε να στεφθεί με επιτυχία, με τη συμμετοχή εξαιρετικών συντελεστών και την αθρόα προσέλευση του κοινού της Ζακύνθου.

Τέτοιες πρωτοβουλίες, ιδιαίτερα στις δύσκολες ημέρες που διανύει η πατρίδα μας, αποτελούν όχι μόνο παρηγορία, αλλά έμπνευση και μήνυμα αισιοδοξίας για το μέλλον όλων μας. Γιατί σύμφωνα με τη ρήση του ποιητή: Ό, τι αγαπώ γεννιέται αδιάκοπα.

Μίκης και Σοφία Καμπάνη

Πρεσβεία της Ελλάδος στη Ρώμη, 6 Νοεμβρίου 2011

Ambasciata di Grecia

Via Saverio Mercadante 36,

00198 Roma Italia».

Και το μήνυμα του Σκηνοθέτη Γιαμαλάκη:

«Από την γκρίζα Στοκχόλμη, πολλούς χαιρετισμούς και καλή επιτυχία. Αύριο θα Σάς σκέπτομαι, θά 'μαι κοντά Σας. Χαιρετισμούς σε όλους τους Αγαπημένους Φίλους!»

Σε όλους διανεμήθηκαν α) ένα νέο ποίημα του π. Π. Κ., το οποίο κυκλοφορήθηκε σε 100 αριθμημένα αντίτυπα, ειδικά για την βραδιά και β) αντίτυπα του βιβλίου "Σχεδιάσματα εγκωμίων για τον Οδυσσέα Ελύτη". Το εν λόγω ποίημα, με τον τίτλο "Κλειστά Χαρτιά" θα δημοσιευθεί εδώ στο πολυπεριοδικό μας προσεχώς, όπως επίσης και μαγνητοσκοπημένα στιγμιότυπα από την εκδήλωση, αλλά και το κείμενο της διάλεξης. 

Φωτορεπορτάζ: Ιωάννης Πορφύριος Κ.

Ο Ελύτης δια χειρός Διονύση Πάλμα

Γράφει ο π. Παναγιώτης Καποδίστριας

Για την χρεία τής φιλολογικής βραδιάς Ελύτη της 6^ης Νοεμβρίου 2011 (100 χρόνια από την γέννησή του) στο «Αληθώς» - Μορφωτικό Κέντρο Λόγου Μπανάτου, παρακαλέσαμε τον Ζακύνθιο εικαστικό Διονύση Πάλμα, να ιστορήσει την μορφή του Ποιητή, όπως αυτή έχει πλέον παραδοθεί στην διαχρονία της Ιστορίας.

Όντως, ο αγαπητός φίλος Καλλιτέχνης και διακεκριμένος προσωπογράφος σκιτσάρισε τον Ποιητή, αποδίδοντας επιτυχημένα την οξεία θέληση του βλέμματός του προς την ζωή, την σωθική λάμψη της ύπαρξης, την οποίαν εξωτερίκευσε δια της έλλογης γραφής του. Ο ίδιος ο Ελύτης έχει αιχμαλωτίσει και αξιοποιήσει στο έργο του την λάμψη αυτήν, την διασώζουσα εντέλει αλώβητη την Αθωότητα από τις μεθοδείες των πάσης φύσεως Εναντίων, γράφοντας: «Μόνο μια λάμψη ο άνθρωπος∙ κι αν είδες, είδες.» (Ο κήπος με τις αυταπάτες, ύψιλον / βιβλία, Αθήνα 1995, σ. 17)

Θεωρούμε ότι το χαρακτηριστικό τού σκίτσου είναι το ηλιοστέφανο, που τού φόρεσε. Ως ποιητής του Ήλιου και του Φωτός ο Ελύτης, της χρυσής εκδοχής των αισθήσεων και των συναισθημάτων, «άξιον και δίκαιόν εστι» να τον έχουν περικυκλώσει ικανά ψήγματα χρυσών ηλιακών ακτινών. Ο ίδιος, άλλωστε, έχει εισηγηθεί την «ηλιακή μεταφυσική», την οποία μάλιστα έχει ερμηνεύσει σε συνέντευξή του, το 1980:

«ΟΤΑΝ ΛΕΩ ΗΛΙΑΚΗ ΜΕΤΑΦΥΣΙΚΗ, εννοώ βέβαια τη Μεταφυσική του Φωτός, και αυτό είναι ένα θέμα δύσκολο, που δεν γίνεται να μιλήσει κανείς πιο εκλαϊκευτικά. […] Εάν φαντασθεί κανένας τη συνείδηση στη θέση του ήλιου, από το ένα μέρος, κι απ’ το άλλο όλους τους παράγοντες που συμβάλλουν στην ποιητική έκφραση -εικόνες, παρομοιώσεις, μεταφορές, σκέψεις- στη θέση των πλανητών, θα δει ότι η κίνηση που παρουσιάζει αυτό το σύνολο προσλαμβάνει τον ίδιο χαρακτήρα που προσλαμβάνει η κίνηση ενός συστήματος ηλιακού. […] Έτσι το φως, που είναι η αρχή και το τέλος κάθε αποκαλυπτικού φαινομένου, δηλώνεται με την επίτευξη μιας ολοένα πιο μεγάλης ορατότητας, μιας τελικής διαφάνειας μέσα στο ποίημα που επιτρέπει να βλέπεις ταυτοχρόνως μέσα απ’ την ύλη και μέσα από την ψυχή. […]» (Αυτοπροσωπογραφία σε λόγο προφορικό, εκδ. ύψιλον / βιβλία, Αθήνα 2000, σ. 34 εξ.)

Στιγμιότυπα από τις εργασίες του Διεθνούς Συνεδρίου για την Γκιόστρα στα Επτάνησα

  Απόψε στο Διοικητήριο Ζακύνθου 
    Φωτορεπορτάζ: Νίκος Αρβανιτάκης 

Πολύς κόσμος (Αρχές - Επιστήμονες - Φοιτητές των δύο τμημάτων ΤΕΙ και διάφοροι φιλίστορες του τόπου μας) απόψε στην Αίθουσα Συνεδριάσεων του Διοικητηρίου Ζακύνθου, όπου άρχισαν οι εργασίες του Α΄ Διεθνούς Επιστημονικού Συνεδρίου για την Γκιόστρα στον Επτανησιακό Χώρο.

Όλους καλωσόρισε ο Πρόεδρος της Giostra di Zante ποιητής κ. Διονύσης Φλεμοτόμος με σύντομη προσλαλιά του.

Από πλευράς Αρχών μίλησε πρώτος ο Πρωτοπρεσβύτερος του Οικουμενικού Θρόνου Παναγιώτης Καποδίστριας - Γενικός Αρχιερατικός Επίτροπος ΙΜΖ, εκπροσωπώντας τη Μητρόπολη Ζακύνθου.

Στη συνέχεια, χαιρετισμό απηύθυνε ο Αντιπεριφερειάρχης Ζακύνθου κ. Διονύσιος Μυλωνάς.

Ακολούθησε ο Δήμαρχος Ζακυνθίων κ. Στέλιος Μποζίκης.

Τους Σύνεδρους προσφώνησε επίσης ο Αντιδήμαρχος επί του Πολιτισμού κ. Άκης Λαδικός.

Τέλος, χαιρέτισε εκ μέρους της Διοικούσης Επιτροπής του ΤΕΙ Ιονίων Νήσων, ο κ. Γιάννης Δραγώνας.

Την εισαγωγική ομιλία έκανε ο κ. Διονύσης Μουσμούτης, διευθυντής του περιοδικού Ιστορία Εικονογραφημένη. [Βλ. στο τέλος βίντεο δηλώσεών του].

Εμπεριστατωμένη ήταν η εισήγηση του κ. Βάλτερ Πούχνερ, Καθηγητή Θεατρολογίας του ΕΚΠΑ, με θέμα: «Το κονταροκτύπημα ανάμεσα στην κοινωνική ιστορία, την λαογραφία και την θεατρολογία». [Βλ. στο τέλος βίντεο δηλώσεών του].

Ενδιαφέροντα στοιχεία προσκόμισε στην έρευνα ο κ. Cristiano Lutsiani, Καθηγητής Νεοελληνικής Λογοτεχνίας στο Universita degli studi di Roma "Tor Vergata", με θέμα: «Γκιόστρες και κονταρομαχίες στον επτανησιακό 17ο αιώνα: μεταξύ χρονικής και λογοτεχνικής τεκμηρίωσης». [Βλ. στο τέλος βίντεο δηλώσεών του].

Νέα στοιχεία παρουσίασε ο ποιητής και ερευνητής κ. Διονύσης Φλεμοτόμος, στην εισήγησή του, με θέμα: «Η Γκιόστρα σε γιορτές πολιούχων αγίων και πανηγύρια της Ζακύνθου. Από τον ευαγγελιστή Μάρκο στον ιεράρχη Διονύσιο».

Την εισήγηση της κ. Φανής Καζαντζή, Αναπληρώτριας Καθηγήτριας ΑΠΘ, που δεν κατόρθωσε να παρευρεθεί, με θέμα: «Η ζακυνθινή γκιόστρα: Από την ιστορία και το βίωμα στη Λογοτεχνία», ανέγνωσε ο εκπαιδευτικός Νίκος Αρβανιτάκης, ενώ την Εισήγηση του κ. Roberto Rodríguez Milán, Διδάσκοντος ΕΑΠ και ΤΕΙ Ιονίων Νήσων, που επίσης δεν ήρθε, με θέμα: «Ιπποσύνη και κοινωνία στην Ιβηρική χερσόνησο το μεσαίωνα και την νεότερη εποχή», ανέγνωσε η θεατρολόγος Πηνελόπη Αβούρη.

Δηλώσεις στο περιθώριο του Συνεδρίου

Αφιερωμένη στον Ελύτη, η 4η εκδήλωση του Κέντρου Λόγου Μπανάτου Ζακύνθου «Αληθώς»

Την τέταρτη δραστηριότητά του ετοιμάζει το «ΑΛΗΘΩΣ», το Μορφωτικό Κέντρο Λόγου της Ενορίας Μπανάτου, αυτή τη φορά ως μικρή συμβολή στους εορτασμούς για τη συμπλήρωση εκατονταετίας από τη γέννηση ενός μεγάλου Ποιητή μας, του Νομπελίστα ΟΔΥΣΣΕΑ ΕΛΥΤΗ.

Θα πραγματοποιηθεί την Κυριακή, 6 Νοεμβρίου 2011, ώρα 7 το βράδυ, στον ναό της Φανερωμένης Μπανάτου και θα περιλαμβάνει διάλεξη τού π. ΠΑΝΑΓΙΩΤΗ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑ, με θέμα:

«Τοπία θανάτου ως “κάτοπτρα αθανασίας” στην ποίηση του Ελύτη».

* Στην εκδήλωση θα παρουσιασθεί η μορφή του Ποιητή, σκιτσαρισμένη -ειδικά για τη βραδιά- από τον εικαστικό ΔΙΟΝΥΣΗ ΠΑΛΜΑ.

* Την διάλεξη θα πλαισιώσουν οι μουσικοί: ΒΑΛΑΝΤΗΣ ΔΡΟΓΓΙΤΗΣ (κιθάρα-τραγούδι) και ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΑΚΟΛΥΡΗΣ (αρμόνιο-τραγούδι), αποδίδοντας μελοποιημένα ποιήματα του Τιμώμενου.

* Στο τέλος της βραδιάς θα διανεμηθεί σε όλους το βιβλίο «Σχεδιάσματα εγκωμίων για τον Οδυσσέα Ελύτη» κι ένα νέο αφιερωματικό ποίημα του π. Π. Κ.

Η παρουσία Σας θα δώσει χαρά στους συντελεστές του «ΑΛΗΘΩΣ», οι οποίοι Σας ευχαριστούν εκ των προτέρων!

Από την αποψινή Συναυλία στον Άγιο Νικόλαο του Μόλου Ζακύνθου / Quartetto Cameristico Veneto

Άνοιξε απόψε τις πύλες του το Α΄ Διεθνές Επιστημονικό Συνέδριο "Η Γκιόστρα στον Επτανησιακό χώρο", με τρόπο μουσικό: Εντός του κομψού και ιστορικού ναού του Αγίου Νικολάου στον Μόλο, με το Quartetto Cameristico Veneto, αποδίδοντας έργα Vivaldi, Haendel, Tartini, Platti.

Το μουσικό σχήμα δημιουργήθηκε το 1983 και απαρτίζεται από τους Nino Foti - βιολί, Enrico Di Felice - φλάουτο, Maurizio Biancu - βιολοντσέλο και Eddi Be Nadai - κλαβιτσέμπαλο, οι οποίοι καταχειροκροτήθηκαν από το πυκνό μουσικόφιλο κοινό, που έσπευσε στον ναό να μεταλάβει ποιοτικής μουσικής!

Φωτογραφίες: Νίκος Αρβανιτάκης

"Ο ΕΡΩΤΑΣ και Η ΠΟΙΗΣΗ αξεχώριστα"

Παρουσιάζει ο π. Παναγιώτης Καποδίστριας

"Ο ΕΡΩΤΑΣ και Η ΠΟΙΗΣΗ αξεχώριστα" είναι μια φράση του Οδυσσέα Ελύτη από τα Ανοιχτά Χαρτιά του, αλλά κι ένα δεκαεξασέλιδο, επετειακό βιβλιαρίδιο, το οποίο αποτέλεσε μιαν προσεγμένη αναφορά τιμής του Υπουργείου Πολιτισμού στον Νομπελίστα μας, με αφορμή τη συμπλήρωση δέκα ετών από την εκδημία του (στις 18 Μαρτίου 1996) και κυκλοφορήθηκε από τις Εκδόσεις Ίκαρος, ως ευγενική προσφορά τους, με τη συναίνεση της Ιουλίτας Ηλιοπούλου, την 18η Μαρτίου 2006, ημερομηνία που αναγράφεται μάλιστα και στο εκφραστικό εξώφυλλο.  

Στις καλοσχεδιασμένες σελίδες της έκδοσης (την οποία έχω διαρκώς μαζί μου, κατ' αυτές τις ημέρες της 100ετηρίδας από τη γέννηση του Ποιητή), αποτυπώνεται η αλληλουχία της Ποίησης ως ακαταμάχητου έρωτος και του Έρωτος ως τελεσφόρας ποίησης, μεσ' από χαρακτηριστικά και άκρως εύγλωττα αποσπάσματα του δοκιμιακού και ποιητικού λόγου του.

Το ανά χείρας βιβλίο μού απέστειλε ακριβός φίλος, ο Ευ. Αντ. από την Κρήτη, το οποίο κατάφερε να πάρει για λογαριασμό μου (και τον ευχαριστώ για τη σκέψη του, έστω και μετά την πάροδο πενταετίας πλήρους), τη βραδιά της 18ης Μαρτίου 2006, στην βασιλική του Αγίου Μάρκου, στο Ηράκλειο της Κρήτης, τη γενέθλια πόλη του Ποιητή, οπότε διανεμήθηκε δωρεάν στον κόσμο. Σημειωτέον, την ίδια βραδιά πέντε ελληνικές πόλεις, που εμπλέκονται ούτως ή άλλως με τον Ελύτη, γιόρτασαν την Ημέρα της Ποίησης τού 2006. 

Ανοίγω για εσάς, αγαπητοί αναγνώστες του Ίσκιου μας, το συλλεκτικό βιβλιαράκι και αντιγράφω φθέγματα ερωτοποιητικά:

Η αγάπη στην Ποίηση μού ήρθε από μακριά και, αν μπορεί να το πει αυτό κανένας, έξω απʼ τη λογοτεχνία. Το συνειδητοποίησα μια μέρα καθώς τριγύριζα στις αίθουσες του Βρετανικού Μουσείου και βρέθηκα μπροστά σʼ ένα πάπυρο πρασινωπό, αν θυμάμαι καλά, με χαραγμένο επάνω του, αρκετά καθαρά, ένα απόσπασμα της Σαπφώς. Ύστερα από τους σωρούς τα λατινικά χειρόγραφα που κατάπινα τα χρόνια εκείνα, ένιωσα μια πραγματική ανακούφιση. Μου φαινόταν πως ο κόσμος ίσιωνε κι έμπαινε στη σωστή του θέση. Αυτά τα λιγνόκορμα, συμπαγή κεφαλαία συγκροτούσανε μια γραφική παράσταση διαυγή και μυστηριακή μαζί, που μού 'κανε νόημα φιλικό μεσ' από τους αιώνες. Σα να βρισκόμουν πάλι σʼ ένα γιαλό της Μυτιλήνης κι άκουγα την κόρη του περιβολάρη μας να τραγουδά.

"Πρώτα-πρώτα η Ποίηση", Ανοιχτά Χαρτιά

είναι από μέντα κι από λόγια του Ιωάννου η ποίηση

"Ο κήπος βλέπει", Τρία ποιήματα με σημαία ευκαιρίας

Γιατί κάνουμε Ποίηση; Ρωτάω με τον ίδιο τρόπο που θα ρωτούσα: γιατί κάνουμε έρωτα; Στα μάγουλα ενός κοριτσιού, όπως και στους στίχους ενός ποιήματος, από τον αποστολέα έως τον αποδέκτη δε μεσολαβεί τίποτε. Η μεταγλώττιση γίνεται χωρίς διερμηνέα και η χρυσόσκονη που απομένει στα δάχτυλά μας μοιάζει αρκετή. Ωστόσο, αν την ξαναφυσήξει ο άνεμος, η φύση όλη θα κατοικηθεί από χιλιάδες μυστικά σήματα. Και το στοιχειό του αχόρταγου, που παραφυλάει μέσα μας, θʼ ανοίξει το στόμα του ζητώντας και άλλα και άλλα.

"Τα κορίτσια", Ανοιχτά Χαρτιά

Χαράζοντας μια λεία καμπύλη στο κενό οι ώρες έρχονται που αγάπησαν τις ώρες μας…
Κι είνʼ όλος τους ο αιθέρας ποίημα που πλαταίνει κι ανοίγεται
Σαν η πρώρα του ύπνου μπαίνει στη ζωή

"Διόνυσος", Προσανατολισμοί

Ο Ελύτης δια χειρός Διονύση Καλαμαρά

Γράφει ο π. Παναγιώτης Καποδίστριας

Στο πλαίσιο της 100ετηρίδας Ελύτη, στους εορτασμούς δηλαδή για τη συμπλήρωση ενός πλήρους αιώνα από τη γέννησή του (2.11.1911-2.11.2011), παρουσιάζουμε σήμερα ένα σκίτσο - πορτρέτο του Ποιητή, το οποίο ζωγράφισε το 1997 ένας τελειόφοιτος μαθητής τού Μουσικού Σχολείου Ζακύνθου, ο ταλαντούχος στη ζωγραφική Διονύσης Καλαμαράς, κατά παραγγελία μου, ώστε να λειτουργήσει ως προμετωπίδα στο μικρό βιβλίο μου "Σχεδιάσματα εγκωμίων για τον Οδυσσέα Ελύτη", που ετοιμαζόταν τότε και όντως κυκλοφορήθηκε τον ίδιο χρόνο.

Το σκίτσο, δια χειρός του νεαρού και πολλά υποσχόμενου ευαίσθητου καλλιτέχνη, προτάχθηκε στην έκδοση και προκάλεσε θετικά έως ενθουσιώδη σχόλια σε όσους το αντίκρισαν είτε στο βιβλίο, είτε εκ του σύνεγγυς.

Σήμερα, 14 χρόνια μετά, το ανασύρω από το αρχείο μου και πρωτοπαρουσιάζεται διαδικτυακά, εδώ στον Ίσκιο μας, ευχαριστώντας συνάμα τον Διονύση Καλαμαρά για την καλή διάθεσή του, να σκιαγραφήσει σε άσπρο - μαύρο την ολόφωτη μορφή του Ποιητή!

Με αφορμή το Γενέθλιο του Ελύτη (2.11.1911)

π. Παναγιώτης Καποδίστριας

Συναξάρι 2ας Νοεμβρίου

Ακινδύνου

Τέτοιο κίνδυνο

δια βίου δίωκε:

Το φως δωρεάν.

Πηγασίου

Γίνε η πηγή

και μ' όλα τα νερά σου

πνίξε το χωριό.

Αφθονίου

Τα χείλη φεύγε

τον ηδονικό κνησμό

της Αφθονίας.

Ελπιδοφόρου

Άπελπις πάλι;

Κόλλα τ’ αυτί στο σκρίνιο

κι άκου τη Μάνα.

Ανεμποδίστου

Εμπόδιο θες

για την ήττα; Το ήτα

των Ελλήνων σου.

(Μπανάτο Ζακύνθου, 2.11.2011, αναθυμούμενος τον Δάσκαλο)

Κατά Ελύτην

3 τρίστιχα π. Παναγιώτη Καποδίστρια

[κατά Ελύτην]

Να, Κακοκαίρι:

Αίμα μου των κουνουπιών

στη φανέλα σου.

*

Ω, να σ' έκρουα

ρόπτρο του Θεού Φεγγάρι

αποτρόπαιο...

*

Πες όχι στο ναι

κι αφού εγερθείς απών

κάτσε φρόνιμα.

(2003) 

[Τα τρίστιχα αυτά πειρώνται συνομιλία με τον Ελύτη και προέρχονται από την ποιητική συλλογή τού π. Π. Κ. "Ο αρχαίος Αγροφύλαξ", εκδ. Γαβριηλίδης 2007 ή από την συγκεντρωτική έκδοση των ποιημάτων του "Καμένες Πεταλούδες. Ποιήματα 1979-2009", εκδ. επί-γνωση Αντ. Σταμούλη, Θεσσαλονίκη 2010, σ. 372]. 

Για την τύχη ενός ιδιογράφου του Οδυσσέα Ελύτη από το Μητροπολιτικό Μέγαρο Ζακύνθου

Γράφει ο π. Παναγιώτης Καποδίστριας

Ο Μητροπολίτης και ο Ποιητής,
σε λεπτομέρεια ευρύτερης φωτογραφίας.
Πρώτη δημοσίευση. Αρχείο π. Π. Κ.

Τον Μάιο του 1980 ο Οδυσσέας Ελύτης ταξίδεψε στο νησί του Σολωμού, του Κάλβου και του Φώσκολου, προσκαλεσμένος τού τότε Μητροπολίτη Ζακύνθου Παντελεήμονος Μπεζενίτη, μετέπειτα Μητροπολίτη Αττικής. Ο Ποιητής είχε την ευκαιρία «ν’ αναβαπτισθεί στο πνεύμα του Σολωμού και της Ορθοδοξίας», μετά την «δοκιμασία» του Βραβείου Νόμπελ Λογοτεχνίας 1979, όπως ο ίδιος δήλωσε γραπτά τότε και θα δούμε παρακάτω. Συναναστράφηκε κάποιους ανθρώπους των Γραμμάτων και της Τέχνης της Ζακύνθου (τον Δημήτρη Λάγιο, την Μαρία Ρουσέα κ. ά.) και ξεκουράστηκε, μετά τις πολυειδείς υποχρεώσεις τής βράβευσής του.

Τότε, ανάμεσα στα διάφορα άλλα, έγραψε μιαν ενδιαφέρουσα -κατά τη γνώμη μου- μικρή σημείωση στο Βιβλίο των Επισκεπτών του Μητροπολιτικού Μεγάρου Ζακύνθου, το οποίο ετηρείτο από τον Μητροπολίτη Παντελεήμονα, υπήρχε πάντα σε κοινή θέα και ανάγνωση επί του μεγάλου στρογγυλού τραπεζιού της μεγάλης αίθουσας του θρόνου της Μητρόπολης, όπου κατά καιρούς έγραψαν τις εντυπώσεις τους οι διάφοροι επίσημοι επισκέπτες του Μεγάρου.

Κατά καιρούς άνοιγα το Βιβλίο και θαύμαζα το ελυτικό χειρόγραφο, όπως αντίστοιχα συνέβαινε και συμβαίνει μέχρι σήμερα σε ανάλογο ιδιόγραφο του Ποιητή στη Μονή Ελευθερώτριας Ζακύνθου. Επρόκειτο για τις εντυπώσεις ενός κορυφαίου τεχνίτη του ποιητικού λόγου από την ιδιωτική -πλην ιστορική και διαρκώς μνημονευόμενη στους φιλολογικούς κύκλους του νησιού- επίσκεψή του στην μικρή πόλη μας, οι οποίες ασφαλώς ενδιαφέρουν τον ιστορικό του μέλλοντος και τους μελετητές.

Το ιδιόγραφο Ελύτη

«Ήταν μια θεία θέληση, μετά τη / δοκιμασία μου στη Στοκχόλμη / και στο Παρίσι, να έρθω στη Ζάκυνθο / και ν’ αναβαπτισθώ στο πνεύμα του / Σολωμού και της Ορθοδοξίας. Στον / συμπαραστάτη μου και Φύλακα - / Άγγελον Σεβασμιώτατο Μητροπολίτη / Ζακύνθου κ. Παντελεήμονα εκ- / φράζω τις βαθύτατες ευχαριστίες μου.

9 Μαΐου 1980

Ελύτης»

Τα χρόνια περνούσαν και, από το 1983 - οπότε άρχισα να εργάζομαι στη Μητρόπολη, φθάσαμε στα 1994. Όλα αυτά τα χρόνια είχα την παρηγορία και κρυφή ευχαρίστηση ότι στον επάνω όροφο από το δικό μου γραφείο φυλάσσεται το χειρόγραφο Ελύτη, απόκτημα για τον τόπο μας! Τότε, τον Μάιο του 1994 συνέβη η μετάθεση του Μητροπολίτη Παντελεήμονος στην Μητρόπολη Αττικής και η ταυτόχρονη εκλογή τού Ζακυνθίου Μητροπολίτου Δωδώνης στην Ζάκυνθο. Καθ’ όλο το μεσοδιάστημα μέχρι τη μετακόμιση Παντελεήμονος από τη μέχρι εκείνη τη στιγμή έδρα του στη νέα, δηλαδή την Κηφισιά, είχα εντονότατο τον εξής πειρασμό: Το Βιβλίο Επισκεπτών, από τη σάλα - αίθουσα του θρόνου της Μητρόπολης, πιθανόν να μετακομιζόταν κι αυτό, οπότε θα χανόταν για πάντα… Δυστυχία… Δεν με πολυενδιέφεραν όλα τ’ άλλα χειρόγραφα (αν κι έχει το καθένα την βαρύτητά του), αλλά μόνον το χειρόγραφο Ελύτη!... Από την άλλη, σκεπτόμουν ότι το Βιβλίο δεν μπορεί να φύγει από τη Ζάκυνθο, όπως ουδέποτε έφυγαν ή πρόκειται να φύγουν τα Βιβλία Επισκεπτών από τις Μονές Ελευθερώτριας, Στροφάδων και Αγίου Διονυσίου, από το Μουσείο Σολωμού και Επιφανών Ζακυνθίων ή απ’ όπου αλλού στο νησί μας ή στον κόσμο, δεδομένου ότι και μες από αυτές τις ιδιωτικές γραφές μιας εκάστης προσωπικότητας στα εν λόγω Βιβλία, γράφονται κάποιες αξιομνημόνευτες σελίδες ιστορικής μνήμης, οι οποίες ενδιαφέρουν ασφαλώς τους ερευνητές και ιστοριοδίφες.

Μια από τις διεξόδους, που είχα τότε στην σκέψη μου, ήταν να παρακρατήσω το Βιβλίο και να το θέσω, μετά από λίγο καιρό, στην ευθύνη του νέου Μητροπολίτη Ζακύνθου Χρυσοστόμου του Συνετού. Όμως, αφενός μεν δεν ήμουν σίγουρος ότι θα… μετακομιζόταν, αφετέρου δε το όλο εγχείρημα ουδόλως ταίριαζε στον χαρακτήρα μου. Κατέληξα στο ημίμετρο της φωτοτυπίας του συγκεκριμένου και μόνον ιδιογράφου. Οι φόβοι μου γρήγορα δικαιώθηκαν, η μετακόμιση -δυστυχώς- συνέβη σε λίγες ημέρες και ουδείς ξαναείδε το Βιβλίο. Με κρυφή καύχηση αισθανόμουν ύστερα ότι συνέβαλα, ώστε να «παραμείνει» το μικρό κείμενο του Ελύτη -έστω και φωτοτυπικά- κοντά μας, εδώ που όντως ανήκε!...

Το χειρόγραφο, όπως δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Επτανησιακά Φύλλα, το 1997.

Μόλις ο Ελύτης απήλθε του κόσμου μας (1996) η καθημερινή εφημερίδα της Ζακύνθου Ημέρα τση Ζάκυθος έκανε ένα αφιέρωμα στη μνήμη του, αναθέτοντας την επιμέλεια στον λογοτέχνη και εκδότη των Επτανησιακών Φύλλων Διονύση Σέρρα και σ’ εμένα (φύλλο 359, 22.3.1996, ένθετο Ι-IV). Εκεί δημοσιεύσαμε ένα μόνον απόσπασμα από το διασωθέν χειρόγραφο Ελύτη. Τον επόμενο χρόνο (1997) ο Δ. Σέρρας έκανε ένα μεγάλο αφιέρωμα στον Ποιητή, στα Επτανησιακά Φύλλα 18 (Άνοιξη-Καλοκαίρι 1997) 4-57. Ανάμεσα στ’ άλλα κείμενα, ο ίδιος έγραψε ένα εκτεταμένο μελέτημα με τίτλο «Μετάληψη ζωής Ζακύνθου και Ελύτη» (σ. 30-51), όπου συμπεριέλαβε φωτογραφικά τη σελίδα του Χειρογράφου της Μητρόπολης, το οποίο ευχαρίστως και καθηκόντως παραχώρησα, γνωρίζοντας ότι ενδεχομένως να προκαλέσει κάποιες αντιδράσεις. Με την καλοσύνη, που μάλιστα διακρίνει τον Σέρρα, έγραψε στη λεζάντα ότι «Το κείμενο προέρχεται από το αρχείο του π. Παναγιώτη Καποδίστρια […]», κάτι που δεν ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα, εφόσον η καταγωγή του χειρογράφου είχε όπως περιγράψαμε ανωτέρω.

Η αντίδραση δεν αποφεύχθηκε. Ο Μητροπολίτης Παντελεήμων, τότε Αττικής, συνέταξε στις 14 Οκτωβρίου 1997 απαντητική επιστολή επί του θέματος προς τον Διονύση Σέρρα, με κοινοποίηση σ’ εμένα, τον «υποκλέψαντα»!!! Εκείνος παρουσιάζει μια διαφορετική εκδοχή: Ότι το χειρόγραφο Ελύτη υπήρχε «σε ένα τετράδιο στις σελίδες του οποίου είχα και έχω την συνήθεια (χόμπυ) να ζητώ αυτόγραφα από υψηλά πρόσωπα που φιλοξενώ ή δέχομαι την επίσκεψή τους». Καταφέρεται μάλιστα εναντίον μου, διότι υπέκλεψα το κείμενο κρυφά, χωρίς την άδειά του και εν αγνοία του από την κατοικία του, το φωτοτύπησα και «μετά την δεοντολογικά ανεπίτρεπτη αυτή πράξη» το επανέφερα στην θέση του.

Εξομολογούμαι ότι σήμερα μετανοώ ότι δεν «υπέκλεψα» όλο το Βιβλίο και απλώς φωτοτύπησα το κειμενάκι Ελύτη. Θεωρώ ότι ο -κατά τα άλλα- σεβαστός μου Γέροντας θα προσέφερε καλή υπηρεσία στον τόπο, όπου αρχιεράτευσε κατά την 17ετία 1977-1994, εάν παρέδιδε το όλο Βιβλίο Επισκεπτών στη Μητρόπολη Ζακύνθου, η οποία ως θεσμός διαρκεί πολύ περισσότερο από εμάς τους επικαιρικούς και με ημερομηνία λήξεως λειτουργούς της. Και κάτι επιπλέον: Ευχής έργο θα ήταν να δώριζε στο νησί μας (προτείνουμε στο Μουσείο Σολωμού και Επιφανών Ζακυνθίων) όλο το υλικό που διαθέτει στο προσωπικό Αρχείο του από εκείνη την επίσκεψη του Ελύτη στο νησί μας και στο οποίο αναφέρεται σαφώς στην προς Σέρραν επιστολή εναντίον μου. Γράφει συγκεκριμένα: «[…] Το ιδιόγραφο τούτο κείμενο του ποιητή βρίσκεται στο προσωπικό μου αρχείο μαζί με άλλες επιστολές του Ελύτη σε μένα και πολλές φωτογραφίες από την διαμονή του στην Ζάκυνθο […]». Τι καλύτερη προσφορά στην τοπική και την εν γένει Γραμματεία! Η νήσος των Ποιητών θα τον ευγνωμονούσε!

Κλείνοντας αυτό το άρθρο, δημοσιοποιείται παρακάτω για πρώτη φορά η επιστολή Παντελεήμονος προς Σέρραν, χάριν της ιστορικής αλήθειας, τής ούτως ή άλλως αμερόληπτης (γνωρίζοντας ότι “duras veritas, sed veritas”) κι επειδή είναι βέβαιο ότι συμβάλλει (καθ’ όσον συμβάλλει και αυτό) στις φιλολογικές σπουδές, που αφορούν στη μορφή ενός αφοσιωμένου στον Έλληνα Λόγο δεξιοτέχνη!



Η α΄ σελίδα της επιστολής Παντελεήμονος.



Η Επιστολή του Μητροπολίτη Αττικής

+ Ο ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗΣ ΑΤΤΙΚΗΣ

ΠΑΝΤΕΛΕΗΜΩΝ 

Κηφισιά 14.10.97

Κύριον

Διονύσην Σέρραν

Καθηγητήν-Λογοτέχνην

Εις Ζάκυνθον

Αγαπητέ μου κ. Σέρρα,

Θερμά σας ευχαριστώ για την ευγενική αποστολή του ωραίου τόμου «Επτανησιακά Φύλλα» και για την τιμητική ιδιόχειρη αφιέρωση. Διεξήλθα με ξεχωριστό ενδιαφέρον, παρά τις πολλαπλές ασχολίες μου, το περιεχόμενό του και στάθηκα ιδιαίτερα στις σελίδες τις αφιερωμένες στον αείμνηστο μεγάλο εθνικό μας ποιητή Οδυσσέα Ελύτη, που με τιμούσε με την αγάπη και την φιλία του.

Παρακαλώ να μού επιτρέψετε, μετά τις ευχαριστίες μου, να κάνω μερικές συμπληρώσεις προς αποκατάσταση της ιστορικής αλήθειας στο θαυμάσιο κείμενό σας «Μετάληψη ζωής Ζακύνθου και Ελύτη».

Ο αείμνηστος ποιητής ήλθε στην Ζάκυνθο τον Μάιο του 1980 με δική μου πρόσκληση, γιατί ήθελε κάπου να αποσυρθή και να ξεκουρασθή μετά τις κουραστικές για τον μοναχικό χαρακτήρα του τελετές, δεξιώσεις, ομιλίες κ.λ.π., που συνώδευσαν την απονομή σ’ αυτόν του βραβείου Νόμπελ λογοτεχνίας. Σε όλη την διάρκεια της παραμονής του στην Ζάκυνθο υπήρξε φιλοξενούμενος και ομοτράπεζός μου. Ήμουν ο αποκλειστικός συνοδός του κατά τις επισκέψεις του στα μνημεία και τα αξιοθέατα του νησιού και είχα μακρές και πολύ ενδιαφέρουσες συζητήσεις μαζί του για μεγάλα θέματα, θρησκευτικά, εθνικά, φιλοσοφικά, ιστορικά, λογοτεχνικά, που επιφυλάσσομαι εν καιρώ να δημοσιοποιήσω.

Ο Ελύτης στην Ζάκυνθο ήθελε με κάθε τρόπο να αποφύγη την δημοσιότητα και την επικοινωνία με επίσημα και επώνυμα πρόσωπα και εγώ προσπάθησα να σεβασθώ και να ικανοποιήσω αυτή την δικαιολογημένη επιθυμία του και γι’ αυτό στο αφιερωμένο στην ταπεινότητά μου κείμενό του, που αναδημοσιεύετε, με χαρακτηρίζει «συμπαραστάτη και φύλακα άγγελό» του.  

Το κείμενο τούτο κακώς γράφετε στην λεζάντα, που συνοδεύει την φωτοτυπημένη αναδημοσίευσή του, ότι προέρχεται από το αρχείο του // π. Παναγιώτη Καποδίστρια και βρίσκεται στο βιβλίο επισκεπτών του Μητροπολιτικού Μεγάρου Ζακύνθου. Το ιδιόγραφο τούτο κείμενο του ποιητή βρίσκεται στο προσωπικό μου αρχείο μαζί με άλλες επιστολές του Ελύτη σε μένα και πολλές φωτογραφίες από την διαμονή του στην Ζάκυνθο και συμπεριλαμβάνεται σε ένα τετράδιο στις σελίδες του οποίου είχα και έχω την συνήθεια (χόμπυ) να ζητώ αυτόγραφα από υψηλά πρόσωπα που φιλοξενώ ή δέχομαι την επίσκεψή τους. Το ίδιο, άλλωστε, το περιεχόμενο του ιδιογράφου φανερώνει τον προσωπικό για μένα χαρακτήρα του. Ο π. Παναγιώτης Καποδίστριας υπέκλεψε το κείμενο αυτό παίρνοντας κρυφά, χωρίς την άδειά μου και εν αγνοία μου, το τετράδιο από την κατοικία μου, κατά την διάρκεια προφανώς κάποιας απουσίας μου, και προβαίνοντας σε φωτοστατική αντιγραφή του, που την αντιλήφθηκα μόλις τώρα διαβάζοντας το άρθρο σας, και τούτο γιατί ο π. Καποδίστριας μετά την δεοντολογικά ανεπίτρεπτη αυτή πράξη του επανέφερε το τετράδιο στη θέση του.

[…………]

Ζητώ συγγνώμην γιατί σας κούρασα με την μακροσκελή επιστολή μου, αλλά αν η αλήθεια πρέπει να λέγεται, πολύ περισσότερο πρέπει να γράφεται αφού, “scripta manent”.

Με όλη μου την αγάπη και την εκτίμηση

+ο Αττικής Παντελεήμων [υπογραφή]