 |
| Μεγαλομεγέθης πίνακας της Μαρίας Ρουσέα, έργο 1973, σωζόμενο στη ιδιωτική συλλογή. |
ΠΙΟ ΨΗΛΩΜΑ
ΔΕΝ ΕΧΕΙ
Στη θανή της Μαρίας Ρουσέα (+4.10.2026)
Στη μνήμη της Μαρίας Ρουσέα
Με βαθιά συγκίνηση πληροφορηθήκαμε την εκδημία της σπουδαίας Ζακυνθινής ζωγράφου Μαρίας Ρουσέα (+4.10.2026), μιας ξεχωριστής δημιουργού, που υπηρέτησε με συνέπεια και ευαισθησία την Τέχνη και αποτύπωσε στο έργο της, με τον δικό της ιδιαίτερο τρόπο, την αγάπη της για τη γενέτειρά της, τη Ζάκυνθο.
Του Πρωτοπρεσβυτέρου του Οικουμενικού Θρόνου ΠΑΝΑΓΙΩΤΗ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑ
Επανέρχομαι στα "Ουκρανικά Εκκλησιαστικά. Το χρονικό του πολέμου" του φίλου Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου, καθώς η πρώτη ανάγνωσή τους άφησε πίσω της περισσότερα ερωτήματα απ’ όσα χωρούσαν σε μια πρώτη παρουσίαση. Τώρα, με κάποια απόσταση από τις πολλές ειδήσεις, τα πρόσωπα, τις δηλώσεις και τα γεγονότα που συνωθούνται στις σελίδες του τόμου, μου μένει κυρίως μια λέξη: ισχύς. Ίσως αυτή να αποτελεί ένα από τα κρυφά κλειδιά του βιβλίου.
Οι Στροφάδες, τα δύο μικρά νησιά νοτίως της Ζακύνθου, συνδέθηκαν επί αιώνες με μια μοναχική παρουσία που σφράγισε την εκκλησιαστική ιστορία του τόπου. Η απόμερη θέση τους μέσα στο Ιόνιο προσέφερε στους μοναχούς χώρο ησυχίας, προσευχής και ασκήσεως, ενώ συγχρόνως τους έφερνε αντιμέτωπους με τις περιπέτειες των θαλάσσιων δρόμων της εποχής. Οι επανειλημμένες επιδρομές Τούρκων, Αλγερινών και άλλων πειρατών έθεταν συχνά σε δοκιμασία τη Μονή, με λεηλασίες, αιχμαλωσίες και φόνους μοναχών [Π. Καποδίστριας, Ζακύνθου Εορτοδρόμιον, Ζάκυνθος 1998, σ. 65].
Του Πρωτοπρεσβυτέρου του Οικουμενικού Θρόνου ΠΑΝΑΓΙΩΤΗ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑ
Θα μπορούσε ο τίτλος να είναι πιο τολμηρός: «Ιωάννης Καποδίστριας, ο τελευταίος Χριστιανός Κυβερνήτης της Ελλάδας». Μια τέτοια διατύπωση, ωστόσο, θα αδικούσε πρόσωπα της μεταγενέστερης πολιτικής μας ιστορίας που έζησαν με πίστη και χριστιανική συνείδηση. Άλλωστε, η πίστη του κάθε ανθρώπου ανήκει στα βάθη της συνειδήσεώς του και ο ιστορικός αποφεύγει να τη μετρά. Εκείνο που με ενδιαφέρει εδώ είναι διαφορετικό: ο Καποδίστριας υπήρξε, κατά τη γνώμη μου, ο τελευταίος Κυβερνήτης που θέλησε να μπολιάσει την ίδια τη συγκρότηση της ελληνικής Πολιτείας με μια χριστιανική αντίληψη περί ανθρώπου, παιδείας, κοινωνίας και εξουσίας.
Του Πρωτοπρεσβυτέρου του Οικουμενικού Θρόνου ΠΑΝΑΓΙΩΤΗ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑ
Πήρα στα χέρια μου το νέο βιβλίο του φίλου Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου, Ουκρανικά Εκκλησιαστικά. Το χρονικό του πολέμου, και από τις πρώτες κιόλας σελίδες είχα την αίσθηση ότι ξαναπερνούσα, αυτή τη φορά συγκεντρωμένα, τέσσερα δύσκολα χρόνια της εκκλησιαστικής μας επικαιρότητας. Κείμενα πολλά από τα οποία διαβάσαμε όταν πρωτογράφτηκαν, τώρα, τοποθετημένα το ένα πλάι στο άλλο, λένε κάτι περισσότερο. Το μεταγενέστερο φωτίζει το προηγούμενο και γεγονότα που κάποτε έμοιαζαν ασύνδετα αποκαλύπτουν τη μεταξύ τους συγγένεια.
Η ιστορία αγαπά τις αναλογίες, όμως τιμωρεί τις εύκολες ταυτίσεις. Η Ρωσία της Αικατερίνης Β΄, που στα 1770 κατέβαζε τον στόλο της στη Μεσόγειο και αναζητούσε ερείσματα ανάμεσα στους ορθόδοξους πληθυσμούς της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, απέχει περισσότερο από δυόμισι αιώνες από τη σημερινή Ρωσική Ομοσπονδία. Άλλος κόσμος, άλλοι θεσμοί, άλλη έννοια συνόρων και κυριαρχίας, διαφορετικό διεθνές περιβάλλον. Κι όμως, διαβάζοντας τη μελέτη του Νικολάου Π. Καποδίστρια, Αρχοντική εξουσία και τσαρική επιρροή στο βενετικό Ιόνιο. Η οικογένεια Μακρή και τα «Ορλωφικά» (1770), δύσκολα αποφεύγει κανείς ένα ερώτημα που υπερβαίνει τον 18ο αιώνα: πώς μια μεγάλη δύναμη μετατρέπει την κοινή πίστη, την ιστορική συγγένεια και τις προσδοκίες μικρότερων λαών σε εργαλεία της δικής της γεωπολιτικής;
Στη Σκιάθο, εκεί όπου η θάλασσα, τα μονοπάτια και τα τοπωνύμια κουβαλούν ακόμη τη μνήμη του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη, η «Φόνισσα» (1903) επέστρεψε στη γενέθλια γη του δημιουργού της για να αποκτήσει μια διαφορετική σκηνική ζωή. Μέσα στην υποβλητική φύση του νησιού και στην απόλυτη ησυχία του δειλινού, η αυλή της Ιεράς Μονής Ευαγγελιστρίας έγινε το βράδυ της Δευτέρας 21ης Σεπτεμβρίου ο τόπος μιας ιδιαίτερης συνάντησης: η γλώσσα του Παπαδιαμάντη, η μουσική του Γιώργου Κουμεντάκη ερμηνευμένη μοναδικά από το Ergon Ensemble και η καθηλωτική αφήγηση της Καρυοφυλλιάς Καραμπέτη συναντήθηκαν σε ένα νέο μελόδραμα, υπό τη μουσική διεύθυνση του Μάρκελλου Χρυσικόπουλου.
«Δημοκρατία»! «Ελευθερία»! «Κάτω η χούντα»! «Αθάνατος»!
Οι παθιασμένες κραυγές του συγκεντρωμένου πλήθους στη νεκρώσιμη πομπή από τον ναό της Σώτειρας του Κοτάκη, στην Πλάκα, ίσαμε το Α΄ Νεκροταφείο της Αθήνας δονούν ολόκληρη την πόλη. Ραγίζουν τον γύψο που τέσσερα χρόνια τώρα κρατά φυλακισμένη τη χώρα. «Σιωπή»! «Σκασμός»! Τα επιτακτικά παραγγέλματα των «οργάνων της τάξης» πέφτουν στο κενό. Όσο τα «όργανα» διατάζουν, τόσο θεριεύει η φωνή.
Γράφει ο ΦΙΛΙΣΤΩΡ
Μέσα από τις σελίδες του νεοεκδοθέντος βιβλίου του Νικολάου Π. Καποδίστρια, Αρχοντική εξουσία και τσαρική επιρροή στο βενετικό Ιόνιο. Η οικογένεια Μακρή και τα «Ορλωφικά» (1770), αναδύεται μια από τις πιο ενδιαφέρουσες και συνάμα αμφιλεγόμενες μορφές της ζακυνθινής κοινωνίας του 18ου αιώνα: ο κόντε Ιωάννης Μακρής. Άρχοντας πανίσχυρος, επικεφαλής οικογενειακής φατρίας, πάτρωνας εκατοντάδων εξαρτώμενων, αντίπαλος άλλων αρχοντικών οικογενειών, ύποπτος στα μάτια της Βενετίας και, αργότερα, συνομιλητής του ρωσικού παράγοντα, μοιάζει να συμπυκνώνει στο πρόσωπό του ολόκληρη την ταραγμένη εποχή του.
Στη σύγχρονη ελληνική ιστοριογραφία, όπου η έρευνα για τη βενετοκρατία έχει γνωρίσει αξιοσημείωτη άνθηση τις τελευταίες δεκαετίες, εξακολουθούν να υπάρχουν πεδία τα οποία, παρά τη σημασία τους, παραμένουν ελλιπώς διερευνημένα. Ένα από αυτά αφορά τους πραγματικούς μηχανισμούς άσκησης της εξουσίας στις νησιωτικές κτήσεις της Βενετικής Δημοκρατίας, τις σχέσεις ανάμεσα στην κεντρική διοίκηση και τις τοπικές ελίτ, καθώς και τον τρόπο με τον οποίο οι διεθνείς γεωπολιτικές εξελίξεις επηρέασαν τις κοινωνίες του Ιονίου πριν ακόμη από τη γέννηση του ελληνικού κράτους.
Του Πρωτοπρεσβυτέρου του Οικουμενικού Θρόνου ΠΑΝΑΓΙΩΤΗ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑ
Διάβασα με ιδιαίτερο ενδιαφέρον τις δύο ομιλίες που απηύθυνε ο Οικουμενικός Πατριάρχης Βαρθολομαίος στην Οξφόρδη, στις 17 Σεπτεμβρίου 2026. Και όσο προχωρούσα στην ανάγνωσή τους, τόσο γινόταν φανερό ότι εδώ έχουμε κάτι περισσότερο από δύο ακόμη επίσημες πατριαρχικές ομιλίες. Πρόκειται, κατά τη γνώμη μου, για δύο κείμενα που αξίζει να μείνουν και να ξαναδιαβαστούν, επειδή εκφράζουν με τόλμη και νηφαλιότητα το πώς το Οικουμενικό Πατριαρχείο βλέπει σήμερα τη θέση της Ορθοδοξίας μέσα στον σύγχρονο κόσμο. Ανθρώπινα δικαιώματα, θρησκευτική ελευθερία, πόλεμος, εθνικισμός, διεθνής πολιτική, οικολογική κρίση· θέματα μεγάλα, πίσω από τα οποία ο Πατριάρχης τοποθετεί ένα ακόμη μεγαλύτερο: το ανθρώπινο πρόσωπο.
Επιμέλεια - παρουσίαση: π. ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΣ
Υπάρχουν ομιλίες που απευθύνονται σε ένα συγκεκριμένο ακροατήριο, όμως τελικά ξεπερνούν την περίσταση για την οποία εκφωνήθηκαν. Μια τέτοια περίπτωση είναι η ομιλία του Οικουμενικού Πατριάρχη Βαρθολομαίου στο Πανεπιστήμιο του Chichester της Αγγλίας, στις 16 Σεπτεμβρίου 2026, κατά την αναγόρευσή του σε Επίτιμο Διδάκτορα. Μιλώντας κυρίως προς τους νέους αποφοίτους, ο Πατριάρχης έθεσε με απλό στην ουσία τρόπο ένα ερώτημα που αφορά όλους: τι σημαίνει να είσαι ελεύθερος άνθρωπος μέσα σ’ έναν κόσμο που αλλάζει με ταχύτητα πρωτόγνωρη;
Έφυγε από τη ζωή, σε ηλικία 96 ετών, ο καθηγητής Charles K. Williams II, ο άνθρωπος που αφιέρωσε τη ζωή του στις ανασκαφές της αρχαίας Κορίνθου. Την είδηση έκανε γνωστή με ανακοίνωσή της η Αμερικανική Σχολή Κλασικών Σπουδών στην Αθήνα, που εξέφρασε τη θλίψη της και τα ειλικρινή συλλυπητήριά της στην οικογένεια, τους φίλους και ιδιαίτερα στους συναδέλφους του από τις ανασκαφές της Κορίνθου.
Κυκλοφόρησε από τις Εκδόσεις Ηρόδοτος το βιβλίο του Ζακυνθινού ιστορικού Νικολάου Π. Καποδίστρια, με τίτλο «Αρχοντική εξουσία και τσαρική επιρροή στο βενετικό Ιόνιο. Η οικογένεια Μακρή και τα Ορλωφικά», με 510 σελίδες.
.jpg)
Το Μορφωτικό Κέντρο Λόγου και Τέχνης «Αληθώς» εισήλθε ήδη στο 17ο ακαδημαϊκό έτος των δράσεών του, συνεχίζοντας μια πορεία που έχει πλέον αποκτήσει τη δική της θέση στα πολιτιστικά και πνευματικά πράγματα της Ζακύνθου.
 |
| [Ο Εγκέλαδος σηκώνει τη Ζάκυνθο. Γλυπτό του Θοδωρή Βισβάρδη] |
Του π. ΠΑΝΑΓΙΩΤΗ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑ
Υπάρχει μια πραγματικότητα στα τουριστικά νησιά μας, την οποία έχουμε πια συνηθίσει και ίσως γι’ αυτό παύσαμε να τη βλέπουμε στις πραγματικές της διαστάσεις. Από την άνοιξη έως τα βαθιά μέσα του φθινοπώρου, όταν η Ζάκυνθος γεμίζει επισκέπτες, ένα μεγάλο μέρος του ντόπιου πληθυσμού εξαφανίζεται σχεδόν από την κανονική κοινωνική και εκκλησιαστική ζωή. Άνθρωποι νέοι και μεγαλύτεροι μπαίνουν στη λεγόμενη «σεζόν» και για έξι ή επτά μήνες η καθημερινότητά τους αποκτά έναν κυρίαρχο άξονα: την εργασία. Ξενοδοχεία, εστιατόρια, καταστήματα, τουριστικές επιχειρήσεις, μεταφορές, υπηρεσίες και κάθε δραστηριότητα που στηρίζει το μεγάλο οικοδόμημα του τουρισμού απορροφούν ώρες, δυνάμεις, Σαββατοκύριακα και εορτές. Και φθάνει κάποτε ο εργαζόμενος στο τέλος του καλοκαιριού εξαντλημένος, έχοντας εξασφαλίσει το απαραίτητο εισόδημα για τον χειμώνα, έχοντας συγχρόνως παραχωρήσει ένα πολύ μεγάλο κομμάτι από την ίδια τη ζωή του.
Δημοσιεύτηκε στο φύλλο της Παρασκευής, 11ης Σεπτεμβρίου 2026
Του Πρωτοπρεσβυτέρου του Οικουμενικού Θρόνου ΠΑΝΑΓΙΩΤΗ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑ
Πριν από είκοσι χρόνια, ύστερα από ανάθεση του τότε Μητροπολίτου Ζακύνθου Χρυσοστόμου, νυν Δωδώνης, συνέταξα μια σύντομη «Ακολουθία επί τη Ημέρα του Περιβάλλοντος», προορισμένη αρχικά να αναπέμπεται στη Ζάκυνθο κατά την Παγκόσμια Ημέρα Περιβάλλοντος, στις 5 Ιουνίου, και φυσικά δυνάμενη να χρησιμοποιείται και την 1η Σεπτεμβρίου, κατά την εκκλησιαστική Ημέρα Προσευχής για την προστασία του φυσικού περιβάλλοντος. Η Ακολουθία πρωτοδημοσιεύθηκε στο «Εορτολόγιον 2007» της Ιεράς Μητροπόλεως Ζακύνθου. Εσείς μπορείτε να την δείτε και να την αναγνώσετε ΕΔΩ! Ξαναδιαβάζοντάς την σήμερα, ορισμένες φράσεις της ακούγονται μέσα μου διαφορετικά. Όσα τότε γράφονταν ως αγωνία και προειδοποίηση έχουν πλέον αποκτήσει γύρω μας πρόσωπο, τόπο και καθημερινή εμπειρία.
.jpg)
Κείμενο - ρεπορτάζ: π. Παναγιώτης Καποδίστριας
Υπάρχουν άνθρωποι που, όταν φεύγουν, αφήνουν πίσω τους ένα κενό δυσανάλογο με τον χώρο που καταλάμβαναν. Γιατί είχαν μάθει να υπάρχουν για τους άλλους. Ένας τέτοιος άνθρωπος υπήρξε ο Αρχιμανδρίτης Χρυσόστομος Ταβουλαρέας, ο εμβληματικός Ηγούμενος της Ιεράς Μονής του Αγίου Γερασίμου του Ιορδανίτου, ο οποίος εκοιμήθη σήμερα, Κυριακή 6 Σεπτεμβρίου 2026, στη 1 το μεσημέρι, στην Αθήνα, όπου βρισκόταν εξαιτίας της σοβαρής δοκιμασίας της υγείας του. Μια μεγάλη μορφή των Αγίων Τόπων πέρασε στην αιωνιότητα και η έρημος του Ιορδάνη μοιάζει από σήμερα πιο σιωπηλή.
Με ιδιαίτερη κατάνυξη, εμφανή συγκίνηση και ικανοποιητική συμμετοχή πιστών πραγματοποιήθηκε το εσπέρας της Πέμπτης, 3 Σεπτεμβρίου 2026, στον Ναό της Παναγούλας Βανάτου, η έναρξη του νέου ακαδημαϊκού έτους 2026–27 του Μορφωτικού Κέντρου Λόγου και Τέχνης «Αληθώς», το οποίο εισέρχεται στο 17ο έτος της πολυσχιδούς δράσης του.
Το Μορφωτικό Κέντρο Λόγου και Τέχνης «Αληθώς» της Ενορίας Βανάτου ανοίγει το ακαδημαϊκό έτος 2026–2027 και συνεχίζει για τρίτη χρονιά τον Αγιολογικό κύκλο Σεμιναρίων, υπό τον γενικό τίτλο «Γνωριμία με τους νεοδιακηρυχθέντες Αγίους της Ορθοδοξίας».
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον προκάλεσε στους πολυάριθμους επισκέπτες του Πανηγυριού της Παναγούλας Βανάτου η Έκθεση Φωτογραφίας ZANTPHOTEX, η οποία φιλοξενήθηκε στις 14 και 15 Αυγούστου 2026 στην Ενοριακή Βιβλιοθήκη Βανάτου, έδρα του Μορφωτικού Κέντρου Λόγου και Τέχνης «Αληθώς», με θέμα «Μνημεία παραδομένα στη φύση της Ζακύνθου».
Με ιδιαίτερη λαμπρότητα, μεγάλη συμμετοχή πιστών και έντονο το αίσθημα της τοπικής παράδοσης ολοκληρώθηκε και φέτος το καθιερωμένο Πανηγύρι της Παναγούλας στο Βανάτο Ζακύνθου, επί τη μεγάλη θεομητορική εορτή της Κοιμήσεως της Υπεραγίας Θεοτόκου.
με τη ματιά του Νίκου Μούσουρα
Μια ξεχωριστή μουσική παρουσία καταγράφηκε φέτος στο ιστορικό Πανηγύρι της Παναγούλας Βανάτου, κατά τη μεγάλη λιτανεία της εσπέρας του Δεκαπενταύγουστου. Για πρώτη φορά έλαβε μέρος σε αυτήν η νεοσύστατη Φιλαρμονική της Δημοτικής Ενότητας Αρκαδίων, υπό την διεύθυνση του μουσικού και μαέστρου Ηλία Πανδή, αφήνοντας εξαιρετικές εντυπώσεις με την αρτιότητα, τη συνοχή και τη δυναμική παρουσία της.
