Με τους Ινδούς Sikh της Ζακύνθου, στην γιορτή για την γέννηση του Guru Gobind Singh

Επιμέλεια και παρουσίαση: π. Παναγιώτης Καποδίστριας

Σήμερα, πριν το μεσημέρι, επισκεφτήκαμε οικογενειακώς τους Ινδούς Sikh του νησιού μας, οι οποίοι έχουν αυτές τις μέρες (συγκεκριμένα, στις 5 Ιανουαρίου) την μεγάλη θρησκευτική εορτή τους, σε ανάμνηση της γέννησης του δέκατου και τελευταίου Γκουρού τους, του Gobind Singh (1666-1708). 

Κατά την Βικιπαίδεια, Ο Σιχισμός είναι μονοθεϊστική θρησκεία, η οποία ξεκίνησε το δέκατο πέμπτο αιώνα μ.Χ. στη βόρεια Ινδία, με επιρροές κυρίως από τον Ινδουϊσμό και το Ισλάμ Βασίζεται στις διδασκαλίες τοη Νάνακ Νεβ και των εννέα διαδόχων του. Αυτό το σύστημα θρησκευτικών φιλοσοφιών είναι γνωστό παραδοσιακά με το όνομα Gurmat (δηλαδή οι διδασκαλίες των γκουρού) ή Sikh Dharma. Ο όρος «Σιχισμός» προέρχεται από τη λέξη Sikh, η οποία προέρχεται στη από την σανσκριτική ρίζα śiṣya που σημαίνει «απόστομος» ή «αρχάριος», ή śikṣa που σημαίνει «διδασκαλία». Οι υποστηρικτές Σιχισμού είναι γνωστοί ως Σιχ. Το κύριο δόγμα του Σιχισμού είναι η πίστη στον Vāhigurū. Ο Σιχισμός απαιτεί την αναζήτηση της σωτηρίας μέσω πειθαρχημένης, προσωπικής περισυλλογής στο όνομα και στο μήνυμα του Θεού. Ο εγωισμός, ο θυμός, η απληστία, η προσκόλληση και η λαγνεία είναι γνωστά ως "Τα Πέντε Κακά", τα οποία επιφέρουν χωρισμό από τον Θεό και μπορούν να θεραπευθούν μόνο με έντονη και αδιάκοπη αφοσίωση προς αυτόν. Οι οπαδοί του Σιχισμού πρέπει να ακολουθούν τις διδασκαλίες των δέκα γκουρού (διαφωτισμένοι ηγέτες), καθώς επίσης και την ιερή τους γραφή, την Gurū Granth Sāhib. Σήμερα ο Σιχισμός αριθμεί 25.800.000 οπαδούς σε όλη την γη.

Ο παλαιότερος Ινδός της Ζακύνθου -πιστός φίλος και κατά καιρούς εργαζόμενος στο σπίτι μας- περίμενε με πολλή ευχαρίστηση έξω από το ανώι της οδού Αγίου Λαζάρου στην Χώρα του Τζάντε μας, όπου βρίσκονταν συγκεντρωμένοι οι συμπατριώτες και ομόθρησκοί του. Ήταν η ώρα της ανάπεμψης  δεήσεων και οι περισσότεροι προσεύχονταν ευλαβικά, ενώ κάποιοι ασχολούντο με την παρασκευή των πολλών και διάφορων φαγητών. Ευχηθήκαμε τα "Χρόνια Πολλά" και παρακολουθήσαμε για λίγο την λατρεία τους, μεταξύ θυμιάματος και τσίκνας τηγανισμάτων για το πρωινό που ακολούθησε και μάς πρόσφεραν πασιχαρείς κι ευγενέστατοι. 

Μάς δόθηκε μια πρώτης τάξεως ευκαιρία να τονίσουμε ξανά και ξανά, πόσο φιλικά και ειλικρινά τούς αισθανόμαστε, θεωρώντας τους δικούς μας ανθρώπους και -ως εκ τούτου- ότι σεβόμαστε κατά πάντα την θρησκευτική έκφρασή τους. Ούτως ή άλλως, η Αγάπη και η Συναλληλία, η Συνάντηση και ο Αλληλοσεβασμός (πρέπει να) νοηματοδοτούν κάθε ανθρώπινη έκφραση όπου γης, δίχως τις οποιεσδήποτε περιθωριοποιήσεις, δίχως τους επάρατους αποκλεισμούς ή τις κάθε λογής φοβίες έναντι του Άλλου, ο οποίος πλέον βρίσκεται πολύ-πολύ κοντά ή και κάποτε εντός της δικής μας εστίας. 

Ψάχνοντας στο διαδίκτυο για στοιχεία από την ζωή και την προσωπικότητα του τιμώμενου σήμερα από τους εντόπιους Ινδούς Γκουρού, διαπιστώσαμε ότι ο Gobind Singh ήταν και ποιητής! Κρατάμε λοιπόν μερικούς χαρακτηριστικούς στίχους του, οι οποίοι αφορούν σε κάθε άνθρωπο, εάν και εφόσον επιθυμεί να λέγεται άνθρωπος (σε πρόχειρη μετάφρασή μας): 

"Εκατομμύρια υπάρχουν άνθρωποι ασήμαντοι ωσάν εμέ 

Αληθινή υπηρεσία είναι η εξυπηρέτησή τους. 

[...]

Η φιλανθρωπία θα καρποφορήσει και σ' αυτόν και στον άλλο κόσμο".

Η Κατάδυση του Σταυρού στο Χονγκ Κονγκ

Το ανωτέρω οπτικοακουστικό υλικό προέρχεται από την Άπω Ανατολή και μάλιστα από την Κατάδυση του Τιμίου Σταυρού -επί τη μεγάλη εορτή των Θεοφανίων- στο Χονγκ Κονγκ (Προβλήτα Μπλέηκ, Στάνλεϋ). 
Την Ακολουθία τελούν οι αυτάδελφοι Μητροπολίτες Χονγκ Κονγκ κ. Νεκτάριος και Σιγκαπούρης κ. Κωνσταντίνος.

Εικόνες από τα σημερινά Χριστούγεννα των Ρώσων στη Μόσχα

Πηγή: http://www.patriarchia.ru/patriarch/

Οδυσσέας Ελύτης: Ρυθμιστικός κανόνας της Νεοελληνικής Γραμματολογίας

Tου Διονύση Ν. Μουσμούτη

[Το κείμενο αποτελεί το editorial στο αφιέρωμα, που έκανε η Βιβλιοθήκη (φ. 686) της εφημερίδας Ελευθεροτυπία, στην χριστουγεννιάτικη έκδοσή της].

Τελευταίος από τα έξι παιδιά του Παναγιώτη Αλεπουδέλη, ο Οδυσσέας Ελύτης γεννήθηκε στις 2 Νοεμβρίου του 1911 στο Ηράκλειο της Κρήτης. Πολύ σύντομα ο πατέρας του μετέφερε την επιχείρηση σαπωνοποιίας στην Αθήνα. Φοιτά στο εκπαιδευτήριο Μακρή και στο Γ΄ Γυμνάσιο. Θα πρωτογνωρίσει τη νεοελληνική λογοτεχνία από τις σελίδες του περιοδικού Η Διάπλασις των Παίδων, ενώ η ποίηση θα αρχίσει να τον ενδιαφέρει όταν ανακαλύψει το έργο του Ανδρέα Κάλβου και του Κ. Π. Καβάφη. Περίπου την ίδια περίοδο θα τον επηρεάσει σημαντικά η γραφή των Πολ Ελυάρ και Πιερ Ζαν Ζουβ, «Με ανάγκασαν να προσέξω κι αδίστακτα να παραδεχθώ τις δυνατότητες που παρουσίαζε, στην ουσία της ελεύθερης ενάσκησής της, η λυρική ποίηση» (Ανοιχτά Χαρτιά). Τότε θα αρχίσει και τις πρώτες ουσιαστικές προσπάθειές του στην ποίηση.

 Το 1930 γράφεται στη Νομική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών, και παράλληλα μελετά σύγχρονη ελληνική ποίηση. Το 1934 θα συμμετέχει στα «Συμπόσια του Σαββάτου» που διοργανώνει η «Ιδεοκρατική Φιλοσοφική Ομάδα του Πανεπιστημίου Αθηνών», με τη συμμετοχή των Ι. Ν. Θεοδωρακόπουλου, Κ. Τσάτσου, Π. Κανελλόπουλοι και Ι. Συκουτρή. Τότε θα γνωριστεί και με τον Γιώργο Σαραντάρη ο οποίος θα τον ενθαρρύνει στις ποιητικές του απόπειρες, και θα τον φέρει σε επαφή με τον κύκλο των Νέων Γραμμάτων, περιοδικού που διευθύνει ο Ανδρέας Καραντώνης, πνευματικού οργάνου της γενιάς του ’30, που έκρινε ευνοϊκά και πρόβαλε τους νέους Έλληνες ποιητές. Χαρακτήριζε τη δική του θέση στη γενιά αυτή ως παράξενη σημειώνοντας χαρακτηριστικά: «από το ένα μέρος ήμουνα ο στερνός μιας γενιάς, που έσκυβε στις πηγές μιας ελληνικότητας, κι από την άλλη ήμουν ο πρώτος μιας άλλης που δέχονταν τις επαναστατικές θεωρίες ενός μοντέρνου κινήματος».

Το 1935 θα γνωρίσει τον Ανδρέα Εμπειρίκο· η φιλία τους θα κρατήσει  πάνω από εικοσιπέντε χρόνια. Το Μάρτιο της ίδιας χρονιάς, εκτός από το Μυθιστόρημα του Σεφέρη, κυκλοφόρησε η ποιητική συλλογή του Εμπειρίκου Υψικάμινος με ποίηση ορθόδοξα υπερρεαλιστική. Το Νοέμβριο στο 11ο τεύχος των Νέων Γραμμάτων θα δημοσιευτούν τα πρώτα ποιήματα του Ελύτη, καθιερώνοντας ταυτόχρονα και το ψευδώνυμό του ως αποκλειστική γραφή του έργου του. Γνωρίζει τον Νίκο Γκάτσο και μεταφράζει ποιήματα του Ελυάρ για τα Νέα Γράμματα. Την εποχή αυτή θα παρουσιάσει τις εικαστικές συνθέσεις του με κολλάζ στην «Α΄ Διεθνή Υπερρεαλιστική Έκθεση των Αθηνών».  Εγκαταλείπει τις νομικές σπουδές το 1937, κατατάσσεται στο στρατό και πηγαίνει στη Σχολή Εφέδρων Αξιωματικών της Κέρκυρας. Την ίδια εποχή αλληλογραφεί με το Νίκο Γκάτσο και το Γιώργο Σεφέρη που βρίσκονται στην Κορυτσά. Το 1939 θα τυπώσει την πρώτη του ποιητική συλλογή Προσανατολισμοί. Αν η Στροφή του Σεφέρη το 1931 έφερε την ποίησή μας στο μονοπάτι μιας ουσιαστικής αλλαγής, από την άλλη σκοπιά ο Ελύτης προσανατολίζει τους νεότερους στη χάραξη ενός καινούργιου δρόμου. Οι μεταφράσεις που πλήθυναν στα χρόνια αυτά έχουν φέρει σε επαφή το ελληνικό πνεύμα με τις σύγχρονες δυτικές αναζητήσεις και η κριτική αρχίζει να αποδέχεται τη νέα ποίηση. Με την κήρυξη του ελληνοϊταλικού πολέμου ο Ελύτης ως ανθυπολοχαγός του 1ου συντάγματος πεζικού βρίσκεται στην Αλβανία όπου προσβάλλεται από κοιλιακό τύφο. Την άνοιξη του 1942 ανακοινώνει το δοκίμιό του «Η αληθινή φυσιογνωμία και η λυρική τόλμη του Ανδρέα Κάλβου», και την επόμενη χρονιά συμμετέχει ως ιδρυτικό μέλος στον «Κύκλο Παλαμά». Τότε –Νοέμβριο 1943– θα κυκλοφορήσει  και Ο Ήλιος ο Πρώτος μαζί με τις Παραλλαγές πάνω σε μια αχτίδα. Το 1944 δημοσιεύει στα Νέα Γράμματα το δοκίμιό του «Τα κορίτσια», ενώ από το 1945 συνεργάζεται με το περιοδικό Τετράδιο μεταφράζοντας ποιήματα του Λόρκα και δημοσιεύοντας το Άσμα ηρωικό και Πένθιμο για τον χαμένο Ανθυπολοχαγό της Αλβανίας. Το 1945 μετά από σύσταση του Γιώργου Σεφέρη διορίζεται για ένα μικρό διάστημα Διευθυντής Προγράμματος στο Εθνικό Ίδρυμα Ραδιοφωνίας. Θα συνεργαστεί ακόμη με το περιοδικό Αγγλοελληνική Επιθεώρηση και τις εφημερίδες Ελευθερία και Καθημερινή, κρατώντας ως το 1948 στήλες τεχνοκριτικής. Το 1948 θα ταξιδέψει στην Ελβετία, και θα εγκατασταθεί στο Παρίσι, όπου και θα παρακολουθήσει στη Σορβόνη μαθήματα φιλοσοφίας. Με τη βοήθεια του Στρατή Ελευθεριάδη-Τεριάντ θα συναντήσει τον Ματίς, τον Σαγκάλ, τον Τζιακομέττι, τον ντε Κίρικο και τον Πικάσο. Πριν επιστρέψει στην Ελλάδα στα τέλη του 1951, θα ταξιδέψει στην Ισπανία και την Ιταλία, ενώ κατά την παραμονή του στο Λονδίνο, το πρώτο εξάμηνο του 1951, θα συνεργαστεί με το B. B. C.· τότε αρχίζει και τη σύνθεση του Άξιον Εστί. Το 1952 γίνετια μέλος της «Ομάδας των Δώδεκα», και το 1953 αναλαμβάνει πάλι για ένα χρόνο τη διεύθυνση προγράμματος του Ε. Ι. Ρ. Το 1958 δημοσιεύονται αποσπάσματα από το Άξιον Εστί, στην Επιθεώρηση Τέχνης. Το έργο εκδίδεται το Μάρτιο του 1960 και λίγους μήνες αργότερα αποσπά για το Άξιον Εστί το Α' Κρατικό Βραβείο Ποίησης. Την ίδια περίοδο θα εκδοθούν και οι Έξη και Μία Τύψεις για τον Ουρανό. Ακολουθούν ταξίδια στις ΗΠΑ (1961), στη Ρώμη και τη Ρωσία (1962) και στη Βουλγαρία (1965), με πρόσκληση της «Ένωσης Βουλγάρων Συγγραφέων». Τέλος του απονέμεται το παράσημο του Ταξιάρχου του Φοίνικος, ενώ γίνεται μέλος του Διοικητικού Συμβουλίου του Εθνικού Θεάτρου. Ταξιδεύει στη Γαλλία (1966) και την Αίγυπτο (1967) και ασχολείται με τη ζωγραφική και με μεταφράσεις, ως την άνοιξη του 1969 που ξαναγυρίζει στο Παρίσι. Το 1970 μένει για ένα διάστημα στην Κύπρο, ενώ το 1971 επιστρέφει στην Ελλάδα. Μετά τη Μεταπολίτευση διορίζεται Πρόεδρος του Διοικητικού Συμβουλίου του ΕΙΡΤ και μέλος για δεύτερη φορά του Δ.Σ. του Εθνικού Θεάτρου. Το 1977 τιμήθηκε με το βραβείο Νόμπελ Λογοτεχνίας. Είναι ο δεύτερος Έλληνας ποιητής που βραβεύεται από τη Σουηδική Ακαδημία μετά το Γιώργο Σεφέρη το 1963. Τα μέλη της Ακαδημίας, που διάβασαν το έργο του Ελύτη σε αγγλική μετάφραση, τον ξεχώρισαν γιατί η ποίησή του πάνω στο φόντο της ελληνικής παράδοσης απεικονίζει με αισθησιακή ρώμη και διανοητική σαφήνεια τον αγώνα του σύγχρονου ανθρώπου για την ελευθερία και τη δημιουργικότητα. Πέθανε στις 18 Μαρτίου του 1996.

Η απήχηση της σκέψης και του έργου του Ελύτη υπήρξε μεγάλη καθώς μεταφράστηκε σε πάρα πολλές γλώσσες και διδάχθηκε συστηματικά. Παρ’ όλο που πιστεύει ότι «αισθάνεται άστεγος και περιττός σ’ έναν κόσμο που σήμερα έχει απαλλαγεί από κάθε παιδεία», αισιοδοξεί μέσα από την ποίηση ότι μπορεί ν’ αναπτυχθεί ένα ανώτερο πνεύμα. Θεωρεί την ποίηση ως μια πηγή ομορφιάς και αθωότητας που όμως έχουν μεγάλη δύναμη και μπορούν ν' αλλάξουν τον τρόπο ζωής των ανθρώπων· γράφει: «Η ποίηση είναι η μόνη οδός για να υπερβούμε τη φθορά… Να γιατί γράφω. Γιατί η ποίηση αρχίζει από κει που την τελευταία λέξη δεν την έχει ο θάνατος. Είναι η λήξη μιας ζωής και η έναρξη μιας άλλης, που είναι ίδια με την πρώτη, αλλά που πάει πολύ βαθιά, ως το ακρότατο σημείο που μπόρεσε να ανιχνεύσει η ψυχή, στα σύνορα των αντιθέτων, εκεί που ο ήλιος και ο Άδης αγγίζονται».

Στο έργο του αποπνέει μια αίσθηση αθανασίας και υπέρβασης του θανάτου που στηρίζεται στην αιωνιότητα της ψυχής και όχι στο φθαρτό σώμα: «Για μια ζώνη απέραντη και άπεφθης καθαρότητας, όπου το βάρος σου εκεί δεν μετράει κι όπου το φως δεν είναι του ήλιου που ξέρουμε μήτε κανενός άλλου τεχνητού ή ουρανίου σώματος. Είναι το φως που δε χρειάζεται να περάσει από τα μάτια για να σου γίνει αισθητό. Εκεί έχουν να λένε συντελείται η επανάσταση του σώματος μείον την εύτρωτη πλευρά…».

Το έργο του συχνά συνδέθηκε με το κίνημα του υπερρεαλισμού, αν και ο ίδιος διαφοροποιήθηκε έγκαιρα από τον υπερρεαλισμό που ακολούθησαν σύγχρονοι ομότεχνοί του. Επηρεάστηκε από τον υπερρεαλισμό και δανείστηκε στοιχεία του, τα οποία ωστόσο αναμόρφωσε σύμφωνα με το προσωπικό του ποιητικό όραμα, άρρηκτα συνδεδεμένο με το λυρικό στοιχείο και την ελληνική λαϊκή παράδοση.

Ο Οδυσσέας Ελύτης διαμόρφωσε ένα προσωπικό ποιητικό ιδίωμα και θεωρείται ένας από τους ανανεωτές της ελληνικής ποίησης. Πολλά ποιήματά του μελοποιήθηκαν ενώ συλλογές του έχουν μεταφραστεί μέχρι σήμερα σε πολλές ξένες γλώσσες. Ένα από τα «ερευνητικά» ζητούμενα δεν έχει να κάνει μόνο με την πνευματική προσωπικότητα και τη συνεισφορά του στην ελληνική γραμματεία και την επίδραση που εξακολουθεί να ασκεί το έργο του στο ελληνικό ιδιαίτερα αναγνωστικό κοινό, αλλά κυρίως στην επίδρασή του στην κατοπινή ποιητική δημιουργία. Δηλαδή, η συνάρτηση και η αλληλοδιαδοχή της ποιητικής γραφής του, η ακόμα καλύτερα πως διαβάζεται η ποίησή του από τους νεότερους ομοτέχνους του.

Το νέο τεύχος του περιοδικού "Ιστορία Εικονογραφημένη" (Νο 523 - Ιανουάριος 2012)

Το νέο τεύχος του περιοδικού Ιστορία Εικονογραφημένη κυκλοφόρησε αυτές τις ημέρες. Πρόκειται για το Νο 523 / Ιανουαρίου 2012. 
Μάς το παρουσιάζει -μες από το κατατοπιστικό Σημείωμα της Σύνταξης- ο διευθυντής του και συνεργάτης μας 
ΔΙΟΝΥΣΗΣ Ν.  ΜΟΥΣΜΟΥΤΗΣ

Ο δοσιλογισμός δεν υπήρξε ούτε αμελητέου μεγέθους ούτε περιορισμένης έκτασης φαινόμενο. Στα Τάγματα Ασφαλείας, σε σχηματισμούς όπως το εθελοντικό σώμα του Γεώργιου Πούλου ή η Πανελλήνια Οργάνωσις Εθνικιστικών Ταγμάτων του Αντώνιου Βήχου, εντάχθηκαν χιλιάδες οι οποίοι ακόμη και το 1943, έτος ίδρυσής τους, πόνταραν στην κατίσχυση της γερμανικής Νέας Τάξης.

Η Μακεδονία αποτέλεσε το γόνιμο έδαφος στο οποίο καρποφόρησε ο σπόρος της ένοπλης και ιδεολογικής συνεργασίας. Δύο ήταν τα κύρια επίπεδα στα οποία κινήθηκε η πρόταση της συνεργασίας προς τις γερμανικές αρχές Κατοχής: α) το καθαρά ιδεολογικό επίπεδο, β) η ένοπλη συνεργασία. Η κοινή συνισταμένη των επιπέδων αυτών ήταν ο αντικομμουνισμός που διαπότιζε τη σκέψη των στρατιωτικών και των πολιτικών και τις πράξεις των οπαδών τους. Τον αντικομμουνισμό ήρθε να ενισχύσει η έντονη σλαβοφοβία και ιδιαίτερα η βουλγαροφοβία, που ενεργοποίησε τα εθνικά-πατριωτικά αντανακλαστικά ακόμη περισσότερων ενώπιον του υπαρκτού κινδύνου της απόσπασης της Μακεδονίας προς όφελος των Βουλγάρων. Υπό τις συνθήκες αυτές εμφανίστηκαν οι στρατιωτικοί που τέθηκαν επικεφαλής των ενόπλων τμημάτων για την υπεράσπιση της Μακεδονίας από τους «εαμοβουλγάρους» από τη μια πλευρά και οι πολιτικοί από την άλλη που έντυσαν ιδεολογικά την πρόταση συνεργασίας με τις «απαραίτητες», εκ των πραγμάτων, ιδέες του Εθνικοσοσιαλισμού. Tα Τάγματα Ασφαλείας που σχηματίστηκαν στη γερμανοκρατούμενη Κεντρική Μακεδονία κατέστησαν την Θεσσαλονίκη προνομιακό χώρο δράσης τους.

Διακριτή θέση στην ιστορική μνήμη έχει η δράση των δυνάμεων του Γεωργίου Πούλου. Η αγριότητα τους, οι δολοφονίες και οι βασανισμοί στην ευρύτερη περιοχή της Μακεδονίας προκαλούν τον αποτροπιασμό. Με τη στήριξη των γερμανικών αρχών κατοχής, ο Πούλος συγκρρότησε «εθελοντικό σώμα», το οποίο έφερε γερμανικές στολές με τα διακριτικά ΕΕΣ (Εθνικός Ελληνικός Στρατός) και συνεργάζονταν τα τοπικά Τάγματα Ασφαλείας. Ο ΕΕΣ συμμετείχε σε εκκαθαριστικές επιχειρήσεις των γερμανικών στρατευμάτων, ενώ έγινε ευρύτερα γνωστό για τις σφαγές αμάχων. Όταν δε το βασίλειο του τρόμου άρχισε να αποδομείται με γοργούς ρυθμούς, μετέφεραν τον χώρο δράσης τους στην καρδιά της Ευρώπης, με τελικό προορισμό την πληγωμένη καρδιά του Γ΄ Ράιχ. Η λήξη του πολέμου τούς βρήκε κάπου μεταξύ Αυστρίας και Γερμανίας, σιδηροδέσμιους των συμμαχικών αρχών, να αναμένουν καρτερικά την επιστροφή στα «πάτρια» εδάφη, με κάποιο φόβο είναι η αλήθεια για τη στιγμή της λογοδοσίας. Αυτή δεν άργησε να φτάσει, αλλά δεν έμελλε να συνοδευτεί και από τη –λαϊκής απαίτησης– απόδοση της δικαιοσύνης.

            Η μεταπολεμική αποκατάσταση των περισσότερων από αυτούς υπήρξε αποτέλεσμα πολιτικής επιλογής. Στη συγκυρία του Εμφυλίου θεωρήθηκε ότι θα μπορούσαν να αποτελέσουν χρήσιμα «σκεύη εις την ελευθέρα κοινωνία». Τέτοια «σκεύη» ήταν μεταξύ άλλων ο Κωνσταντίνος Παπαδόπουλος, συναρχηγός του Εθνικού Ελληνικού Στρατού με τον οποίο είχε προβεί σε κοινές εκκαθαριστικές επιχειρήσεις με τον γερμανικό στρατό, βουλευτής από το 1946 ώς το 1964, ή ο διαφυγών στη Γερμανία με τη Βέρμαχτ και καταδικασμένος σε θάνατο για δοσιλογισμό Ξενοφών Γιοσμάς, ο οποίος εξέτισε μόλις πέντε έτη από την ποινή του προτού επανακάμψει στη Θεσσαλονίκη και καταστεί διάσημος το 1963 ως αρχηγός παρακρατικής οργάνωσης, ηθικός αυτουργός της δολοφονίας του βουλευτή της ΕΔΑ Γρηγόρη Λαμπράκη.

Η Κατάδυση του Σταυρού στον Κεράτιο [Φώτα στην Πόλη 2012]

[Φωτογραφίες: Ν. Μαγγίνας / Φως Φαναρίου. Βίντεο: ΕΤ3]

Θεοφάνια με τους Ελληνορθόδοξους της Ρώμης

Ορθόδοξα Θεοφάνια στην Ρώμη! Ονειρικά να τα φαντάζεται κανείς,πόσο μάλλον να τα βλέπει ή -πάνω απ' όλα- να τα ζει!!! 


Οι ανωτέρω φωτογραφίες αποδίδουν το γεγονός! Ιερατικό Συλλείτουργο και Μέγας Αγιασμός στην ιστορική Ροτόντα των Αγίου Θεοδώρου του Τήρωνος στον Παλατίνο Λόφο και αμέσως μετά, δια του Foro Romano στην Piazza del Campidoglio για την Κατάδυση του Τιμίου Σταυρού. Στην επιστροφή ευλογία και κοπή της Αγιοβασιλόπιτας! Προϊστάμενος, από πλευράς ιερατικής ο αγαπητός μας και ρέκτης του ωραίου Αρχιμανδρίτης Συμεών Κάτσινας, από πλευράς λαού ο εξοχότατος Πρέσβυς της Ελλάδας στην Αιώνια Πόλη κ. Μιχαήλ Καμπάνης με την ερίτιμη σύζυγό του Σοφία Χηνιάδου-Καμπάνη! 

Από την νοτιοδυτική άκρη της Ελλάδος, τους ευχόμαστε χρόνια παντευλόγητα!!!

Ψηλαφώντας το θαύμα του Παγετώνα Perito Moreno

   Κείμενο και φωτογραφίες: π. ΜΙΧΑΗΛ ΒΙΣΒΙΝΗΣ   

Ο οδηγός μας, αρκετά συνεπής στην ώρα του, νωρίς το πρωί ήταν στο ξενοδοχείο μας. Άμεση επιβίβαση και στον δρόμο για τον περίφημο Παγετώνα Perito Moreno. Είχαμε να καλύψουμε περίπου 280 χιλιόμετρα. Με το που ξεκινήσαμε είχαμε και κάτι αναπάντεχο: Ο οδηγός μάς ρώτησε τι γλώσσες χρησιμοποιούσαμε. Του είπαμε αγγλικά και ελληνικά. Στο άκουσμα των ελληνικών γυρίζει, μου δίνει το χέρι του και μας λεει: Μάρκος Ευστρατιάδης!!! Σιωπή στο όχημα! Άλλος ένας Έλληνας! Ο πατέρας του είχε φύγει με τον αδελφό του από την Νάουσα και κατέληξαν στο Buenos Ayres, όπου έχει ένα εργοστάσιο με πλεκτά. Ο φίλος μας ο Μάρκος δεν άντεξε τη ζωή της μεγαλούπολης και πήρε τα βουνά, να εργαστεί στον τουρισμό. Τελικά ο Έλληνας, αυτό το σύνδρομο του Οδυσσέα έως πότε θα το κουβαλάει στο DNA του;  Αφήναμε τα χιλιόμετρα πίσω μας, σε μια απίστευτη εναλλαγή τοπίου. Σιγά-σιγά, η στέπα αρχίζει να γίνεται όλο και πιο πράσινη. Να και οι πρώτοι κόνδορες στον ουρανό. Όσο το αυτοκίνητο κατέγραφε χιλιόμετρα και όσο πλησιάζαμε, άρχιζε και η αγωνία μας να κορυφώνεται, πότε επιτέλους θα φθάσουμε!  Πρώτη φορά θα βλέπαμε παγετώνα. Βέβαια το ταξίδι  με το αυτοκίνητο μπορεί λίγο να κουράζει αλλά από την άλλη σου δίνει την ευκαιρία να σκεφθείς και ταυτόχρονα να αποτοξινωθείς από την καθημερινή ρουτίνα της ζωής στην πόλη.

Παγετώνες ονομάζονται μεγάλες μάζες πάγου, συνήθως κινούμενες λόγω της συμπίεσης του χιονιού. Οι παγετώνες αποτελούν αντικείμενο μελέτης και έρευνας της Παγετωνολογίας, που αποτελεί ιδιαίτερο επιστημονικό κλάδο της Υδρολογίας. Σύμφωνα με την Wikipedia, οι παγετώνες καλύπτουν το 10-11% της στεριάς της γης. Για παράδειγμα, αν όλοι οι παγετώνες σήμερα έλιωναν η στάθμη της θάλασσας θα ανέβαινε κατά 70 μέτρα!!! (Πηγή: Εθνικό κέντρο δεδομένων χιονιού και πάγου των ΗΠΑ).

Πώς δημιουργήθηκαν οι παγετώνες πάνω στα βουνά είναι μάλλον ανεξήγητο φαινόμενο. Δεν κατάφερα να μάθω ή τουλάχιστον να καταλάβω. Από ό,τι διάβασα λοιπόν, μεταφέρω λίγες πληροφορίες: Σχηματίζονται σε περιοχές υπεραιωνόβιας παρουσίας χιονιού, όπου, λόγω της γεωγραφικής θέσης τους (Αρκτική, Ανταρκτική) ή του μεγάλου υψομέτρου όπου βρίσκονται, η ποσότητα του χιονιού που πέφτει είναι μεγαλύτερη από την ποσότητα που λιώνει και εξατμίζεται. Αυτό έχει ως συνέπεια να συσσωρεύονται μεγάλες μάζες και να μετατρέπονται σε πάγο, ο οποίος κινείται σαν ποταμός προς την θάλασσα, με ταχύτητα ανάλογα προς την κλίση του εδάφους. Στους Παγετώνες έχει συσσωρευτεί η μεγαλύτερη ποσότητα γλυκού νερού στον πλανήτη. Υπάρχουν πάμπολλοι παγετώνες σε διάφορα μέρη της γης. Ένας από τους σημαντικότερους Παγετώνες είναι ο Perito Moreno.

 

Ο Perito Moreno είναι ένας από τους τρεις που υπάρχουν στην Παταγονία, βρίσκεται μέσα στη Λίμνη Αργεντίνο (Lago Argentino) και μάλιστα την χωρίζει στα δύο. Ο παγετώνας καλύπτει μια επιφάνεια  195 τετραγωνικά χιλιόμετρα, με πρόσοψη περίπου 5 έως 6 χιλιόμετρα και μέσο ύψος από την επιφάνεια του νερού τα 70 έως και 80 μέτρα και από 170 έως και 200 μέτρα κάτω από την επιφάνεια του νερού.

Το όνομα προέρχεται από τον Francisco-Pascacio Moreno, ο οποίος γεννήθηκε στο Μπουένος Άιρες το 1852. Εξέχων εξερευνητής, το 1877 ανακάλυψε το βουνό El Chalten και το μετονόμασε σε Fitz Roy. Το 1880 άρχισε μια δεύτερη αποστολή στο έδαφος της Παταγονίας, οπότε και ανακάλυψε τον Παγετώνα, εργάστηκε καθοριστικά για την υπεράσπιση των συμφερόντων της Αργεντινής που οδήγησε στη συνθήκη Όριο του 1881 μεταξύ Χιλής και Αργεντινής. Προς τιμή του ονόμασαν τον παγετώνα Perito Moreno (Perito σημαίνει «ειδικός, εμπειρογνώμονας»). Για περισσότερες πληροφορίες στο http:en.wikipedia.org Francisco _ Moreno.

Σε μια στροφή, μπροστά μας ξεπροβάλλει μεγαλοπρεπής ο παγετώνας. Ο οδηγός μας, έμπειρος με τουρίστες, σταματάει σ’ ένα ξέφωτο για να μας δώσει τη δυνατότητα να θαυμάσουμε και να φωτογραφήσουμε.

Ήταν για όλους μας μια πρωτόγνωρη εμπειρία! Όσες φωτογραφίες κι αν είδαμε στο παρελθόν δεν απέδιδαν τη μεγαλοπρέπεια του τοπίου! Υπερθέαμα!!! Βρίσκεται κανείς σε εκείνες τις στιγμές, που κυριολεκτικά γυρίζει τα μάτια του και την ψυχή του στον ουρανό με ευγνωμοσύνη, για να πει το «ως εμεγαλύνθη τα έργα Σου Κύριε»! Μπροστά  μας ο παγετώνας  φάνταζε σαν ξεχασμένο θαύμα! Πώς να αντιμετωπίσεις αυτό το μεγαλείο της φύσης; Πόσα εκατομμύρια χρόνια θα χρειάσθηκαν για να δημιουργηθεί αυτός ο παγετώνας!... Δεν είναι η πρώτη φορά που βρίσκομαι στις Άνδεις, αλλά αυτό που βλέπω μπροστά μου είναι πραγματικά το μεγαλείο των Άνδεων!

Το κρύο τσουχτερό, αλλά ποιος το υπολογίζει. Ήμασταν, αρκετά μακριά. Οι φωτογραφικές μας πήραν φωτιά, λες και θα χανόταν το θαύμα σε λίγο από μπροστά μας.  Λίγα χιλιόμετρα και φθάνουμε στο ξενοδοχείο μας. Μείναμε  στο Los Notros. Ένα καταπληκτικό ξενοδοχείο. Είναι ήδη πια μεσημέρι. Μάς προτάθηκε να περάσουμε στο εστιατόριο για το γεύμα. Γεύμα με φόντο τον παγετώνα Perito Moreno. Ούτε που θυμόμαστε τι παραγγείλαμε για μεσημεριανό, είχαμε χαθεί κυριολεκτικά στο απέραντο λευκό-μπλε του παγετώνα. Μετά το γεύμα άρχισαν τα διαδικαστικά check in κλπ., αυτά που βαριέται κάθε ταξιδιώτης, υπό μάλης μπουφάν, τσάντες και όλα τα συναφή και στα δωμάτια μας. Όλα τα δωμάτια βλέπουν στον παγετώνα. Ανοίγουμε βαλίτσες μόνο για να ετοιμαστούμε με ρούχα κυριολεκτικά εκστρατείας για την πρώτη μας εξόρμηση να πλησιάσουμε τον παγετώνα, δυστυχώς υπό ραγδαία βροχή.

Ευτυχώς, το ξενοδοχείο μας εφοδίασε με ένα κίτρινο pancho αδιάβροχο. Η βροχή δεν λέει να κοπάσει, αλλά ούτε και το πείσμα μας... Κατεβήκαμε κάποιες εκατοντάδες σκαλιά. Ο ουρανός κατάμαυρος, αλλά ο παγετώνας εκπέμπει το δικό του φως, μοιάζει αυτόφωτος. Πώς να βγάλεις φωτογραφική μηχανή με τέτοια βροχή, αλλά, και πως να μην βγάλεις φωτογραφίες;;;  Η ανάγκη σε κάνει να σκαρφιστείς τρόπους για να απαθανατίσεις αυτά που βλέπεις. Έτσι λοιπόν με τη μηχανή κάτω από το αδιάβροχο βγάζεις φωτογραφίες κατά προσέγγιση κάποιων δεκάδων μέτρων, και αργότερα κατά μόνας επιβραβεύεις το πείσμα σου, όταν διαπιστώνεις πλέον ότι μόνο το πείσμα δεν φθάνει για να επιτύχεις τους στόχους σου...

Έχουν περάσει τέσσερις ώρες και αρχίζει η επιστροφή. Άντε, ν’ ανέβεις όλα αυτά τα σκαλιά πάλι! Ενώ μας βασανίζει μια σκέψη μόνο, το αύριο. Ο αυριανός καιρός. Το πρόγραμμά μας λεει: Αύριο όλη τη μέρα περπάτημα στον παγετώνα. Υπό βροχήν; Αδύνατον…

Επιστροφή στη ζεστή θαλπωρή του ξενοδοχείου. Το τζάκι στις δόξες του, το κρύο τσουχτερό. Το ξενοδοχείο είναι ευτυχώς μικρό με τριάντα δωμάτια μόνο, οπότε  ήμασταν λίγοι, Ρώσοι, Ιταλοί, εμείς οι Έλληνες, Βραζιλιάνοι και κάποιοι Ιάπωνες, όλοι με στραμμένα τα μάτια προς τον παγετώνα. Το σκοτάδι να έχει πέσει για καλά κι εκείνος να εκπέμπει ένα δικό του μυστηριώδες φως.

Κάποια στιγμή οι αντοχές μας άρχισαν να πέφτουν. Θυμήθηκα το κλασσικό «αρκεί την ημέρα η κακία (ο κόπος) αυτής». Είχε γίνει αρκετά μακρύ το ταξίδι της μέρας μέσα στη νύχτα. Στα δωμάτια για ύπνο, αλλά και εκεί δεν σ’ αφήνει ο παγετώνας, οι κουρτίνες δεν έχουν κλείσει ποτέ... Μπορεί οι κουρτίνες να μην έχουν κλείσει ποτέ, αλλά τα μάτια μάς προδίδουν, δεν αντέχουν άλλο και κλείνουν.

Ξυπνάμε σχετικά νωρίς και πάλι  με φόντο τον παγετώνα. Ο χρόνος τύραννος, όπως πάντα άλλωστε, πρωινό στα γρήγορα και ξεκινάμε για τον παγετώνα. Περνάμε κάποιον μικρό αλλά αρκετά αυστηρό έλεγχο σχετικά με την ενδυμασία μας: παπούτσια για περπάτημα, μακριά παντελόνια θερμικές κάλτσες, αντιανεμικά μπουφάν, γυαλιά ηλίου, σκούφο, γάντια, κασκόλ, κρέμα για υψηλή προστασία από τον ήλιο. Και όχι πολλά πράγματα στα χέρια∙ μόνο φωτογραφικές.

Επιβιβαζόμαστε σε ένα Mini bus και ξεκινάμε για το λιμανάκι στη Λίμνη Argentino Lago. Άμεση επιβίβαση στο Catamaran και ξεκινάμε παράλληλα  προς τον παγετώνα και σε απόσταση 300 μέτρων, απόσταση ασφαλείας, σύμφωνα πάντα με το νόμο του κράτους, όπως μας πληροφόρησε ο καπετάνιος μας. Το κρύο τσουχτερό. Ευτυχώς, και δόξα τω Θεώ, δεν βρέχει, ο ουρανός ελαφρά συννεφιασμένος  και ο ήλιος μάλλον κρυμμένος με παιχνιδίσματα, οπότε η πεντάωρη πεζοπορία μας ήταν σχετικά ευχάριστη και με μικρές δυσκολίες. Περπατήσαμε για μισή ώρα στη απέναντι όχθη της λίμνης, όπου έπρεπε να φορέσουμε  παγοπέδιλα, σιδερένιες σόλες με καρφιά κάτω από τα παπούτσια, ώστε να έχουμε δυνατότητα  να περπατήσουμε επάνω στον πάγο. Με κάποιες βασικές οδηγίες κίνησης αρχίσαμε να περπατάμε πάνω στην παγωμένη επιφάνεια. Αρχικά μια αίσθηση πανικού σε καταλαμβάνει μέχρι να αποφασίσεις να ξεκινήσεις να κάνεις τα πρώτα σου βήματα. Το μόνο που δεν θέλεις είναι να γλιστρήσεις και να σε πάρει ο κατήφορος. Τα πέδιλα είναι πράγματι μαγικά, τα καρφιά καρφώνονται στον πάγο και πολύ σύντομα αυτή η πρώτη ανασφάλεια εξαφανίζεται, εξοικειώνεσαι και αρχίζεις να ανεβοκατεβαίνεις, να προσπερνάς ρυάκια και λιμνούλες με έντονα γαλάζιο νερό. 

Οι φίλοι και συνταξιδιώτες Ευτύχης και Δήμητρα Ευτυχίου.

Γίναμε ένα μικρό -12 ανθρώπων- γκρουπ με άλλες φυλές και γλώσσες. Και αρχίζει η περιπλάνηση σ’ έναν άλλο πλανήτη. Τίποτε δεν θυμίζει τον πλανήτη μας. Ένα απέραντο και απόλυτο λευκό, με μια γαλάζια ανταύγεια διάχυτη. Όλες οι αισθήσεις ζουν ένα παραμύθι! Συνεχώς ακούς ένα υπόκωφο και εκκωφαντικό βουητό, σαν να βρυχάται ένας  δράκοντας στα έγκατα της γης, ενώ ο παγετώνας σπάει ολόγυρα  και ταυτόχρονα ο δυνατός κρύος παγωμένος αέρας, άλλοτε λες και προσπαθεί να δαμάσει αυτό το βουητό και άλλοτε να το αναδείξει, παίζοντας θαρρείς με το φως του ήλιου. Ήχος και φως της φύσης. Κάποια στιγμή κατάλαβα ότι ήδη ανεβαίναμε σε ένα αρκετά ψηλό βουνό. Μεθυσμένοι κυριολεκτικά από την ομορφιά. Ένα υπερθέαμα. Απόλυτο λευκό με μια διάχυτη γαλάζια ανταύγεια. Δεν αισθάνεσαι πού είσαι, λες και είσαι έξω από τον χρόνο!

Μικρή λίμνη στον παγετώνα. Σύμφωνα με τον οδηγό μας, βάθους 27 μέτρων.

Οι digital φωτογραφικές μηχανές  και οι βιντεοκάμερες, κινητά τηλέφωνα και iPad κάποτε σιωπούν και άλλοτε, όταν κάποιος πάρει μια φωτογραφία, με το που ακούγεται το κλικ παίρνουν φωτιά, χιλιάδες φωτογραφίες και σε λίγο πάλι παύση. Σαν να θέλεις έτσι πολύ εγωιστικά να κρατήσεις αυτές τις ανεπανάληπτες εικόνες και εμπειρίες αποκλειστικά μόνο για σένα. Από την άλλη, πώς μπορείς να κρατήσεις έστω και εμπειρίες χωρίς να τις μοιραστείς;

Πέρασαν οι ώρες και ο ήλιος πήγαινε για τη Δύση. Βρήκα την ευκαιρία να συνειδητοποιήσω πού είναι η Δύση και η Ανατολή∙  στο Νότο δεν προσανατολίζεται κανείς εύκολα. Πριν όμως δύσει ο ηλιοκράτορας, έπρεπε να τελειώσει και το όνειρο που ζούσαμε. Μπαίνουμε στη διαδικασία της επιστροφής. Πέντε ώρες περπάτημα στον Παγετώνα οφείλω να ομολογήσω ότι κουράζει, όμως οι καλοί και έμπειροι οδηγοί  επιβραβεύουν την τόλμη με κάποια σνακς, σοκολατάκια και ένα ουισκάκι 12 ετών∙ με τι νομίζετε;;;  Με πάγο κάποιων εκατοντάδων αιώνων, κατευθείαν από τον παγετώνα.  

Βέβαια ο ονειρικός Παγετώνας Perito Moreno, το ξεχασμένο αυτό θαύμα, δεν τελειώνει ούτε μέσα στο σκοτάδι. Συνεχίζει να φωτίζει καθ’ όλη τη διάρκεια της νύχτας, σαν να λεει στο φεγγάρι ότι εδώ δεν νυχτώνει ποτέ. Επιστρέψαμε πίσω, βγάλαμε εκείνα τα σιδερένια παγοπέδιλα, να τ’ αφήσουμε για τους αυριανούς ταξιδιώτες του ονείρου. Μέσα στο δάσος και στον καθαρό αέρα ένα μικρό απλό γεύμα και ένα μπουκάλι νερό μας επανέφερε στην πραγματικότητα μας. Στο καράβι και επιστροφή για το ξενοδοχείο. Ήταν ήδη 6.00 μ.μ. Άρχιζε να νυχτώνει. Ένα φρεσκάρισμα στο δωμάτιο και στο εστιατόριο για το δείπνο. Φυσικά όλοι κολλημένοι στην τζαμαρία, με θέα στον παγετώνα!!!

Εδώ ολοκληρώθηκε το ταξίδι! Το επόμενο, στην ΥΕΜΕΝΗ!!!

Ήδη στα 2012, με "κάτι γκρίζο παλαιό καινούργιου χρόνου"

Κική Δημουλά
Το κοριτσάκι με τα σπίρτα 

Απόγευμα πρωτοχρονιάς 
ψυχή στους δρόμους.
Μονάχα κάτι γκρίζο παλαιό 
καινούργιου χρόνου. 

Τρέμουν από το κρύο
τα σταυροδρόμια και οι γωνίες 
σφίγγονται κολλάνε να ζεσταθούν
επάνω σε αλλότριας πατρίδας
πλανόδιους ανθοπώλες

μπουκέτα φασκιωμένα
με αγριωπό χαρτί
και η φτηνή ποιότητα
με τρύπες διανθισμένη γύρω γύρω
από αυτοδίδακτο ψαλίδι καμωμένες

όπως κι εμείς όταν παιδιά
για σχέδια πεινασμένα
σ' εφημερίδα διπλωμένη ομοιόμορφα
μικρά τετραγωνάκια ψαλιδίζαμε
κι όπως ξεδιπλωνόταν το χαρτί
τι χαρούμενα τι αλλεπάλληλα, τι συμμετρικά
παραθυράκια διάπλατα μάς άνοιγε το μέλλον.

Απόγευμα πρωτοχρονιάς
ψυχή στους δρόμους
μόνο κλειστά μεγάλα γκρίζα παράθυρα
κι ένα φτωχό χιονόνερο που ζητιανεύει χιόνι.

[Από την ποιητική συλλογή Μεταφερθήκαμε παραπλεύρως (2007)]