Το έργο του Αλέξη Ακριθάκη, έτσι όπως αδρομερώς μας το αναδεικνύει η έκθεση "Αλέξης Ακριθάκης. Μία γραμμή κύμα", που φιλοξενείται έως τις 24/05 στο Μουσείο Μπενάκη της Πειραιώς, αναδεικνύεται εξίσου συναρπαστικό για όλους, μεγάλους και μικρούς, ειδήμονες και "περαστικούς" από τις αίθουσες τέχνης, γιατί μπορεί και "μιλά" το ίδιο και συνεπαίρνει με την ίδια δύναμη εξίσου τον ειδήμονα, το υποψιασμένο κοινό, αλλά και τους αδιάφορους για την ιστορία της τέχνης.
Όπως τονίζει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ και τον Γιώργη-Βύρωνα Δάβο, ο Αλέξης Παπαζαχαρίας «αυτή η έκθεση έγινε για να δώσει στον κόσμο την ευκαιρία να σκεφτεί τη θέση του (Ακριθάκη), να τον ξαναπροσδιορίσει σαν έναν καλλιτέχνη, ο οποίος είναι πέραν από τις εξαιρέσεις και τους κανόνες και ο οποίος έχει το δικό του στίγμα και το οποίο στίγμα για κάποιον μυστήριο λόγο είναι επίκαιρο από τη στιγμή που έγινε το έργο μέχρι και σήμερα».
«Είναι μία διαφορετική προσέγγιση στο έργο του κι είναι η μεγαλύτερη αναδρομική έκθεση που έχει γίνει για τον καλλιτέχνη τα τελευταία 30 χρόνια περίπου, σε σχέση από τις προηγούμενες εκθέσεις που είχαν γίνει τη δεκαετία του ‘90, λίγο μετά το θάνατό του ή σε σύντομο χρονικό διάστημα από το θάνατό του. Είναι διαφορετική έκθεση κι από εκείνη που είχε γίνει το 2019, η οποία εστίαζε σε ένα κομμάτι της δουλειάς του και κάποια από τα πρώτα χρόνια τα οποία τον καθιέρωσαν σε αντίθεση με αυτή την έκθεση όπου παρουσιάζεται το σύνολο της καλλιτεχνικής του δημιουργίας και της καλλιτεχνικής του δήλωσης», προσθέτει ο επιμελτής της έκθεσης.
«Εκτός από την ιστορική και καλλιτεχνική σημασία της έκθεσης, για μένα είναι και κάτι πάρα πολύ προσωπικό, γιατί η ιστορία τού έργου του Αλέξη Ακριθάκη είναι συνδεδεμένη και με τη ζωή του, η οποία αναμφίβολα είναι συνδεδεμένη και με τη δική μου ζωή, δηλαδή μέσα από αυτή τη διαδρομή έχω ξαναζήσει και εγώ τα παιδικά μου χρόνια», τονίζει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ η Χλόη Ακριθάκη, κόρη του εικαστικού και συνδιοργανώτρια της έκθεσης.
Το έργο του Ακριθάκη, ακατάτακτο σε οποιοδήποτε εικαστικό γένος κι ιδιότυπο, σε καμία περίπτωση δεν περνά απαρατήρητο. Όπως απαρατήρητη δεν πέρασε κι η προσωπική του βιογραφία, εξίσου πολυκύμαντη ζωή τού "αποσυνάγωγου" αυτού καλλιτέχνη, η ένταση της οποίας, από την πρώτη νιότη του, έως τη θητεία στο Δρομοκαΐτιο, τροφοδότησε εν πολλοίς και τον θρύλο του, κατατάσσοντάς τον στη μακρά χορεία των "καταραμένων" καλλιτεχνών.
Αυτό μας υπενθυμίζει κι ο παντοτινός του φίλος Μήτσος Πουλικάκος, «τον γνώριζα από το 1956, ελαχιστους φίλους και παρέες είχα πριν τον Αλέξη. Από τότε ζωγράφιζε κι ήταν νευρώδης, δραστήριος και ...τέντι μπόις».
Τα έργα του Ακριθάκη, ξεκινώντας από τα πρώιμα δυναμικά και πιο εξπρεσιονιστικά έργα, έως τις γνώριμες περίπλοκες και έντονα χρωματικές συνθέσεις τους, όπου συνδυάζονται μία σουρρεαλιστική και κριτική ποπ άρτ διάθεση, με ένα πνεύμα παιδικού παιχνιδιού και ελευθερίας στην έκφραση, ξεπερνούν τα γνώριμα εικαστικά γένη και τους κανόνες ύφους. Ενσωματώνοντας ιδιαίτερα σύμβολα σε παιδικές και παιγνιώδεις σχηματοποιήσεις, έντονα χρώματα, κι αργότερα έτοιμα υλικά, ξύλα, έπιπλα, λαμπάκια και διάφορα ready made, δημιουργεί έναν Ποιητικο-Ονειρικό Κώδικα, με απλούς επαναλαμβανόμενους "τύπους", γραφικά σύμβολα και λογότυπα (patterns), φορτισμένα, αλλά μεταλλαγμένα "φτωχά", ανακυκλωμένα- τεχνικά και συμβολικά υλικά.
«Κάποια από αυτά τα έργα έχουν γίνει σε συνεργασία με εμένα ή μου τα έχει η χαρίσει, ή αφιερώσει», τονίζει η κόρη του και προσθέτει: «Όπως και τον τίτλο της έκθεσης τον πήραμε από ένα κείμενο που ο ίδιος είχε χρησιμοποιήσει σε ένα βιβλίο του και ο ίδιος είχε χρησιμοποιήσει από μία απομαγνητοφώνηση. Μάλιστα τώρα κοιτούσαμε και στις αποδελτιώσεις μία φωτογραφία με τον πατέρα μου και μένα και από από κάτω γράφει "Χλόη, η καλύτερη βοηθός μου": οπότε κάπως συνεχίζω να είμαι βοηθός του, δηλαδή έτσι βλέπω εγώ τη σχέση μου με αυτή την έκθεση. Ότι βοήθησα τον καλλιτέχνη ουσιαστικά να μας δείξει και να μας πει κάτι για τη διαδρομή του».
Το απόγειο της δημιουργικότητάς του Ακριθάκη, στα χρόνια του ‘60, ταυτίζεται χρονικά με τη "γλωσσολογική κι εννοιολογική στροφή" των ανθρώπινων επιστημών και της τέχνης. Σταθμός της έμπνευσής του ήταν άλλωστε κι η συνεργασία του με έργα του στο θρυλικό περιοδικό της πρωτοπορίας "Πάλι": το περιοδικό που ίδρυσαν οι Νάνος Βαλαωρίτης, Πάνος Κουτρουμπούσης, Δημήτρης Πουλικάκος, Γιώργος Μακρής, Μαντώ Αραβαντινού και μετέπειτα πέρασε κι ο Κώστας Ταχτσής, μεταξύ πολλών άλλων, και που συνέβαλε στην παρουσίαση στην Ελλάδα της "μπιτ" σκηνής και του λογοκεντρισμού και των νέων "καταστασιακών" τεχνικών στην ποίηση.
Άλλωστε ο Πουλικάκος ήταν τηρουμένων των αναλογιών ο πρώτος curator του Ακριθάκη, καθώς στην πρωτόλεια έκθεσή του (πριν την πρώτη έκθεση το 1963 στη Θεσσαλονίκη και τη γκαλερί Ε. Βέλτσου και την "επίσημη" εισαγωγή το στο ελληνικό εικαστικό Πάνθεον το 1965 στο Γαλλικό Ινστιτούτο) «του είχε γράψει τον πρόλογο».
«Ο Ακριθάκης ποτέ δεν ήταν στον στενό κύκλο της ίδιας της καθημερινής παρέας, με τον Αλέξη βρισκόμασταν κάθε τόσο, αλλά για μεγάλα διαστήματα. Φερ' ειπείν στην αρχή της Χούντας για ένα μεγάλο διάστημα μαζευόμασταν στο σπίτι του Αλέξη: άνωθεν Αποστολάρα, δηλ. πάνω από το ομώνυμο γραφείο κηδειών στην Πλατεία Μαβίλη. Η απαγόρευση κυκλοφορίας δε μας βόλευε» θυμάται ο γνωστός τραγουδοποιός κι ηθοποιός.
Μέσα από το "Πάλι" και την πρωτοπορία, που-έδινε μεγάλη σημασία ταυτόχρονα και στον αυθόρμητο αυτοσχεδιασμό, αλλά και στον "Κώδικα", ο Ακριθάκης, από τα πρώτα του έργα έκανε στροφή προς την ιδιόλεκτο του προσωπικού Κώδικα, που καλλιέργησε -μαζύ με τον επιστήθιό του φίλο Κονσταντέν Ξενάκη- στα παρισινά του χρόνια. Και που εμβάθυνε ακόμη περισσότερο στη βαθιά δημιουργική του περίοδο στο Βερολίνο - εκείνη την αστείρευτη και πολύμορφη, πολύχρωμη, διεθνή σκηνή που βασίλευε πριν την πτώση του Τείχους.
Κάθε πίνακας κι εγκατάσταση του Ακριθάκη είναι μία ψηφίδα σε ένα πολύχρωμο λεξιλόγιο, που διαρκώς πλάθει καινούργιες εικαστικές φράσεις, που με τη μη συμβατική τους χρήση καταφέρνουν να εξακοντισθούν και να συμπαρασύρουν τη φαντασία μας στις περιωπές του ταξιδιού, του ονείρου, της ποίησης, του παιχνιδιού και της δημιουργικής φυγής από μία κοινότοπη πραγματικότητα.
Μολονότι επικαλούνται καθημερινές εμπειρίες ή αντικείμενα, κοινή αφετηρία των εικόνων του Ακριθάκη είναι ουσιαστικά η απόρριψη του καταναλωτισμού, της φετιχοποίησης των αντικειμένων (ακόμη και των έργων τέχνης ως τέτοιων), της αλλοτρίωσής τους σε προϊόντα, και της υποταγής του ανθρώπου σε αυτά.
Το έργο του προτείνει μία δική του απόδραση πέρα από το συμβατικό/επίπλαστο και το παραδοσιακό, μία «επιστροφή στον Παράδεισο» και το παιχνίδι τής σκέψης, του βλέμματος και τη διαρκή επίκληση της παιδικότητας και την εικονοποιητική και μυθοπλαστική διάσταση του παιχνιδιού. Στα έργα του ο Ακριθάκης καλεί σε συμμετοχή, συνενοχή, επινοεί νέες εκφράσεις κι εικόνες επικοινωνίας, συμπεριφοράς και φαντασιακής φυγής: ένα καραβάκι, ή μία βαλίτσα, ή ο πανθωρών ήλιος -της Ειρωνείας, της ριζικής καταγγελτικής σάτιρας μέσα από την αμφισημία των εννοιών, που αποτελεί και το βασικό μοτίβο της μοντερνικότητας.
Στο παιχνίδι, η πραγματική χαρά δεν είναι ότι παίζουμε για να βρούμε απόλαυση, αλλά το ότι παίζουμε με απόλαυση. Έτσι ακριβώς όπως φανταζόμαστε τον Ακριθάκη να "ζει" το περίτεχνο "τσίκι τσίκι" ενώ το ζωγραφίζει υπομονετικά, καθώς στο σωματικό και δημιουργικό παιχνίδι κυρίαρχο στοιχείο αποτελεί η κίνηση. Η οποία, όπως και στο ταξίδι -όπως συμβολίζει η αρχετυπική "βαλίτσα" του- υλοποιεί και τη δυναμική μετακίνηση και την κατάληψη του χώρου. Τουλάχιστον του μεγαλύτερου δυνατού διαστήματος που η λογική και η δράση δύνανται να καλύψουν.
Ο Ακριθάκης αποτελεί, φύσει και θέσει, έναν καλλιτέχνη borderline- του μεταίχμιου. Τόσο στη ζωή του, όσο και στον καλλιτεχνικό του βίο, κινήθηκε πάντοτε στα όρια ανάμεσα στην υπαρκτή εμπειρία και στη φευγαλέα αναζήτηση μίας άλλης πραγματικότητας. Κάτι που αποτυπώνεται στο έργο του, όπου όλα είναι απεικονίσιμα, αλλά ταυτόχρονα μη συγκεκριμένα.
«Η έκθεση έχει πάρα πολύ μεγάλη ανταπόκριση: είναι ένας καλλιτέχνης που το έργο του είναι άμεσο και είναι ιδιαίτερα ευχάριστο, παρόλο που όταν το κοιτάξει κανείς καλύτερα είναι πολλές φορές και τραγικό και σατιρικό, αλλά αρέσει σε όλες τις ηλικίες, δηλαδή βρίσκει ανταπόκριση από τριών μέχρι 103 ετών», τονίζει η Χλόη Ακριθάκη.
Το έργο του Ακριθάκη είναι η υλοποίηση ενός οράματος για ένα ονειρικό ταξίδι, που σαν το "κύμα" του τίτλου της έκθεσης ξεκινά και αναδύεται διαρκώς μέσα από νοητικές και άμεσα δοσμένες οπτικά εικόνες, ερεθίσματα των αισθήσεων και της μνήμης, στα οποία όμως απευθείας παραπέμπουν στον εξωπραγματικό τούτο χώρο της "δημιουργημένης ουτοπίας", της χαρούμενης εκείνης χώρας στην οποία τείνει διαρκώς το ταξίδι και δυνητικά παρουσιάζεται ως πραγματοποιημένη - έστω και εικαστικά.
Δρ Γιώργης-Βύρων Δάβος
Έκθεση: Αλέξης Ακριθάκης "Μία γραμμή κύμα"
Μουσείο Μπενάκη, Πειραιώς 138
Διάρκεια έκθεσης, έως 24/05/2026
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου