© ΑΠΑΓΟΡΕΥΕΤΑΙ η αναδημοσίευση και αναπαραγωγή οποιωνδήποτε στοιχείων ή σημείων του e-περιοδικού μας, χωρίς γραπτή άδεια του υπεύθυνου π. Παναγιώτη Καποδίστρια (pakapodistrias@gmail.com), καθώς αποτελούν πνευματική ιδιοκτησία, προστατευόμενη από τον νόμο 2121/1993 και την Διεθνή Σύμβαση της Βέρνης, κυρωμένη από τον νόμο 100/1975.

ΘΕΜΑΤΙΚΑ ΕΝΘΕΤΑ. Ό,τι νεότερο εδώ!

Σάββατο 18 Ιουνίου 2016

Πωλήθηκε σε δημοπρασία ένας Παναγιώτης Δοξαράς για £96,000 (€121,873)


Attributed to Panayotis Doxaras (Greek, 1662-1729)
Scene inspired by the Battles of Alexander the Great
oil on canvas
92 x 127 cm.

FOOTNOTES

  • Provenance:
    Private collection, Cefallonia.

    “Painting without design is volume without movement
    design without colour is body without soul
    invention is a treasure kept in the storehouse of the mind” 

    P. Doxaras

    According to Professor Y. Rigopoulos, “this painting is extremely interesting due to its subject and especially due to its style. The subject, the family of Darius before Alexander the Great, is not rare in western European art (A. Pigler, Barockthemen, Budapest 1974, 2nd ed., vol. 2, p. 357-359) but it is unique, as far as I know, in Greek art from the period of the Ottoman occupation or the post-Byzantine era. The work’s style allows us to characterize it as a Baroque painting, more specifically mature Western Baroque, and consider it a product of the so called Ionian Islands School and the artistic milieu of the leader of this School Panayotis Doxaras (1662-1729). For this reason the painting should be dated from the first half of the 18th century, and was probably executed on the Ionian island of Corfu or Zakynthos (Zante). In terms of both iconography and iconology the painting is rather obscure, since we lack any similar precursor or contemporary works from the Ionian School. If any such existed, the work could be dated with greater accuracy. However, comparable paintings are found in western art, including those by Francesco Trevisani (1656-1746) and Charles Lebrun (1619-1690).”

    Amid history and legend, Alexander the Great, emerges through the centuries as a major source of artistic inspiration. 1 His image, mostly portrayed during the 1500-1800 period, was shaped based mainly on the writings of Plutarch, Arrianus and Quintus Curtius Rufus, emphasizing the great conqueror’s virtues, his valour, nobility and generosity of spirit. Alexander’s artistic renderings, however, often transcend biographical accuracy, combining, especially during the 18th century, various elements from different scenes and episodes of Alexander’s brief yet eventful life, making it often difficult to identify a given representation with a specific historical event.

    In classicist Italian art, Alexander is usually portrayed as a warlord, clad in splendid armour and helmet adorned with lush feathers. Certain iconographical elements, such as the presence of a Macedonian general at his side - probably Hephaestion, his closest companion - and the woman kneeling at his feet, as well as the young king’s demeanour and reassuring hand gesture, appear in almost all Renaissance and Baroque renderings of the family of Darius before Alexander, following the Persian king’s defeat in the battle of Issus in 333 BC. The Macedonian treated the family of his adversary with great respect, commensurate with their royal position. In most of these depictions, Alexander’s body language reflects the conqueror’s regal grace, aiming to eloquently express the virtue of magnanimity, an exemplum virtutis. (Compare Paolo Veronese, The family of Darius before Alexander the Great, c.1570, National Gallery, London). In Italy, and especially in 17th and 18th centuries. Venice, the renewed interest in the subject reflected the rise in popularity of paintings depicting scenes from ancient history that illustrated exemplary virtues and promoted non-violence.

    The 18th century marks a turning point in the development of post-Byzantine Greek art. At a time when mainland Greece was, for the most part, a backwater province of the vast Ottoman Empire, remaining largely unaffected by the invigorating climate of the Renaissance and the Reformation and faithfully carrying on the conservative religious Byzantine tradition, western European painting filtered in mainly through Crete and the Ionian islands. As key ports in the Venetian trade routes to the Near East, Zakynthos, Corfu and the other Ionian islands (which had come under Venetian rule before the fall of Constantinople) welcomed art innovations from the West and managed, long before uniting with Greece in 1864, to develop an important pictorial tradition on the footsteps of Italian art, known as the Ionian School of painting.

    Most experts on the subject agree that this flourishing was indeed a renaissance marking the widespread adoption of secular painting. 2Portraiture, as well as mythological, allegorical or historical compositions gradually became part of everyday life, attesting to a new, more sophisticated perception of the world. Art was no longer the exclusive, privileged domain of the church and high-ranking state officials; merchants, tradesmen and other professionals also started commissioning works of art, reflecting, to a large extent, the cultural and ideological concerns of the emerging middle class. The cosmopolitan spirit spreading throughout the Ionian ports inspired a sense of freedom, questioning the authority of the age-long Byzantine pictorial tradition. Mythological compositions in particular contributed largely to the break with the entrenched hieratic-religious conservatism of the past.

    The innovations adopted by the artists of this period were not limited to subject matter but extended to both technique and style. The need to create mobile (lighter, transportable and easily mountable) works of art led artists to seek new solutions and approaches, abandoning the traditional egg-tempera on wood technique in favour of oils on canvas, that also allowed more freedom in the handling of tonal gradations. In terms of style, this shift in direction involved naturalistic description, illusionistic perspective, and an emphasis on movement, abbreviated brushwork and sculptural handling of form. 3 In the forefront of this new course was Panayotis Doxaras, a highly innovative and restless spirit and an expert on Italian art, who pre-eminently expressed the mature stage of this gradual transition from Byzantine representational conventions to Italian-influenced stylistic principles. Both his artistic and scholarly output - his treatise On Painting (1726) set the foundation of a Modern Greek theoretical approach to art and art criticism4 - was inspired by a broad spectrum of western art, from Renaissance and Mannerism to Baroque and Late Baroque.

    Doxaras’ seminal contribution centres on the rejection of the two-dimensional schematization of Byzantine and Post-Byzantine icon painting and the adoption of stylistic and pictorial principles championed by Renaissance studio artists, including the graceful rendering of the subject, delicate handling of form, blending of colour and light to produce naturalistic effects and bold use of illusionistic perspective, anatomical detail and convincing spatial relations to bring together the various compositional elements in a compelling picture. 5 Besides being a great reformer of religious iconography, Doxaras also took up portraiture as well as historical/mythological themes, offering his own version of exemplum virtutis. (Two paintings, inspired from the battles of the Macedonian king, Alexander at Gordium and Alexander and Diogenes, are also attributed to Doxaras. 6) Based on evidence provided by his contemporaries, as well as recent scholarly research and the few surviving examples of his work, Doxaras was a pioneer, the patriarch of the Ionian School, the first to introduce baroque elements to his native pictorial tradition7 and one of the true founders of Modern Greek art.

    The painting offered at auction showcases some of the defining characteristics of Doxaras’ mature style. The figures softly moulded and with delicate features, clad in garments with beautiful foldings and highlighted with lively strokes of brilliant whites, are handled with grace, sensitivity and gentleness, epitomizing all that Doxaras admired in the great old-master paintings of European art.


    1. See N. Chatzinikolaou, Alexander the Great in European Art [in Greek], Thessaloniki Cultural Capital of Europe, 1997.
    2 . Western secular painting was introduced in the 16th century, mainly by M. Damaskinos (1530-1590) but started to flourish in the 18th Century.
    3 . See M. Doulgeridis, “Innovations by Ionian Island Artists” in Eighteenth and Nineteenth Century Ionian Island Artists [in Greek], exh. cat. Athens National Gallery - Corfu Branch, Corfu, 1993, and N. Misirli, Greek Painting, 18th-19th Century. [in Greek], Adam publ., 1993, p. 9.
    4. See D. Deliyannis, “On Painting: A Treatise by Panayotis Doxaras” [in Greek], Dipli Ikona magazine, no. 4-5, May 1985, p. 41.
    5. See M. Papanikolaou, History of Art in Greece - 18th and 19th Century [in Greek], vol. 2, Adam publ., Athens 2002, pp. 28-43.
    6. See S. De Viazis, “Painting in Greece” [in Greek], Pinakothiki journal, vol. 2, 1902-3, no. 1, pp. 3-6 (note 3), and A. Prokopiou, La Peinture Religieuse dans les Îles Ioniennes pendant le XVIIIe Siècle, Athens 1953, p. 102.
    7. For a bibliographical account on the artist see A. Charalambidis, Contribution to the Study of 18th and 19th Century Painting in the Ionian Islands [in Greek], Ioannina 1978.

    Παρασκευή 17 Ιουνίου 2016

    Πρωινό Γαλαξίδι {2}

    Ταξίδεψε και φωτο-αποτύπωσε ο π. Παναγιώτης Καποδίστριας










    Πέμπτη 16 Ιουνίου 2016

    Ανακοίνωση Υφυπουργού Εξωτερικών Γιάννη Αμανατίδη για το Ελληνικό Ινστιτούτο Βυζαντινών και Μεταβυζαντινών Σπουδών Βενετίας


    Το Υπουργείο Εξωτερικών στις 27 Μαΐου 2016 έθεσε σε δημόσια διαβούλευση σχέδιο νόμου με τίτλο «Ανασύσταση του Κέντρου Ανάλυσης και Σχεδιασμού και του Επιστημονικού Συμβουλίου, Συνταξιοδοτικές και λοιπές διατάξεις αρμοδιότητας Υπουργείου Εξωτερικών - Αναδιαμόρφωση Ελληνικού Ινστιτούτου Βυζαντινών και Μεταβυζαντινών Σπουδών», στο οποίο, μεταξύ άλλων όπως προκύπτει και από τον τίτλο του, ρυθμίζονται και θέματα σχετικά με την αναδιαμόρφωση του Ελληνικού Ινστιτούτου Βυζαντινών & Μεταβυζαντινών Σπουδών της Βενετίας.

    Η αναγκαιότητα αναδιαμόρφωσης:

    Το Ινστιτούτο παρουσιάζει διαχρονικά προβλήματα που χρήζουν αντιμετώπισης και υπάρχει έντονη η ανάγκη εκσυγχρονισμού, ώστε να αποκτήσει την εξωστρέφεια που αρμόζει στο μοναδικό Νομικό Πρόσωπο Δημοσίου Δικαίου το οποίο διαθέτει η χώρα μας στο εξωτερικό.

    Σκοπός μας είναι η διεύρυνση των επαφών του Ινστιτούτου με τον επιστημονικό κόσμο και η ταυτόχρονη παροχή υποβοήθησης να προσαρμόσει τη λειτουργία του στις ανάγκες του σύγχρονου διεθνοποιημένου ακαδημαϊκού και μορφωτικού περιβάλλοντος.

    Στην κατεύθυνση αυτή, απόλυτα αναγκαίο θεωρούμε να καταγράφεται αλληλεπίδραση με τα ελληνικά Πανεπιστήμια και τις Σχολές Ανθρωπιστικών Επιστημών στο σύνολό τους, με Τμήματα Ιστορίας της Τέχνης, Συντήρησης Έργων Τέχνης, Ψηφιοποίησης κτλ που δραστηριοποιούνται σήμερα στην Ελλάδα.

    Με τις διατάξεις του υπό διαβούλευση σχεδίου νόμου στοχεύουμε:

    - Στην αμερόληπτη και ανεξάρτητη δράση των ελεγκτικών μηχανισμών του Ινστιτούτου μέσω της χρηστής δημοσιονομικής του διαχείρισης και της εύρυθμης επιστημονικής του λειτουργίας.
    Χαρακτηριστικές, προς τον σκοπό αυτό, είναι οι κάτωθι ρυθμίσεις:
    1. Άρθρο 12 παρ. 5 περί της θέσπισης ασυμβίβαστου μέλους Εποπτικής Επιτροπής με την ιδιότητα του διατελέσαντος σε θέση οργάνου διοίκησης ή προσωπικού του Ινστιτούτου, καθώς και
    2. Άρθρο 14 παρ. 7 περί της υποχρέωσης του Προέδρου να προβεί στην άμεση και πλήρη απογραφή της κινητής και ακίνητης περιουσίας του Ινστιτούτου.

    - Στη δημιουργία της αναγκαίας εξωστρέφειας στη δράση του Ινστιτούτου, στο πλαίσιο του σύγχρονου μορφωτικού και πολιτιστικού διεθνούς περιβάλλοντος.

    Με βάση την από 23.01.2014 «Τελική Έκθεση Αξιολόγησης και το Σενάριο Μεταρρύθμισης του πλαισίου λειτουργία του Ινστιτούτου» που συντάχθηκε από την Επιτροπή Αξιολόγησης Εποπτευόμενων Φορέων του Υπουργείου Εξωτερικών, η επιδιωκόμενη εξωστρέφεια θα μπορούσε να επιτευχθεί:

    1. Μέσω της διοργάνωσης μορφωτικών και πολιτιστικών προγραμμάτων σε συνεργασία με ιταλικούς και διεθνείς φορείς και

    2. Μέσω της χορήγησης υποτροφιών και σε αλλοδαπούς.

    Γίνεται, λοιπόν, αντιληπτό ότι το Ινστιτούτο, χωρίς επ’ ουδενί να χάνει τον ρόλο του Μορφωτικού Ιδρύματος που έχει κύριο σκοπό την προαγωγή των βυζαντινών και μεταβυζαντινών σπουδών, εξελίσσεται, αναβαθμίζεται και διευρύνει τη δράση και την επιστημονική του εμβέλεια.

    Κατά τη διάρκεια της διαβούλευσης δόθηκε στη δημοσιότητα η υπ’ αριθ. πρωτ. 123440/02.06.2016 επιστολή της Ακαδημίας Αθηνών στην οποία υποστηρίζεται ότι:

    1. H μεταβολή των σκοπών του Ινστιτούτου μπορεί να λάβει χώρα μόνο σε συμφωνία με την Ιταλική Κυβέρνηση, καθώς η ίδρυση του Ινστιτούτου είναι αποτέλεσμα διεθνούς συμφωνίας.

    Προκαλεί απορία το γεγονός ότι η Ακαδημία Αθηνών, η οποία συμμετέχει στην Εποπτική Επιτροπή του Ινστιτούτου και έχει ενεργό εμπλοκή στην επιλογή του Διευθυντή αυτού, φαίνεται ότι αγνοεί το ρυθμιστικό και κανονιστικό πλαίσιο λειτουργίας του.

    Συγκεκριμένα, οι σκοποί του Ινστιτούτου ορίζονται στο άρθρο 1 του Ν. 1766/1951 «Περί συστάσεως εν Βενετία Ελληνικού Ινστιτούτου Βυζαντινών και Μεταβυζαντινών Σπουδών» (Α’ 114), ο οποίος δεν αποτελεί κυρωτικό νόμο ορισμένης διεθνούς συμφωνίας με την ιταλική πλευρά, αλλά έναν τυπικό νόμο, ο οποίος σύμφωνα με την τηρούμενη νομοπαρασκευαστική και συνταγματικά προβλεπόμενη διαδικασία τροποποιείται ή και καταργείται ακόμα με μεταγενέστερο νόμο ισοδύναμης ισχύος.

    Ο μόνος κυρωτικός διεθνούς συμφωνίας νόμος που αφορά στο Ινστιτούτο είναι το Ν.Δ. 1271/1949 «Περί κυρώσεως της μεταξύ Ελλάδος και Ιταλίας συμφωνίας αφορώσης τα εν Ιταλία Ελληνικά μορφωτικά ιδρύματα και τα εν Ελλάδι ιταλικά τοιαύτα» (Α’ 302), στον οποίο και δεν γίνεται καμία απολύτως μνεία ή ρύθμιση των σκοπών του Ινστιτούτου.

    Με το αναρτηθέν σχέδιο νόμου του Υπουργείου Εξωτερικών οι κατά τα ανωτέρω ιδρυτικοί σκοποί του Ινστιτούτου παραμένουν ως έχουν, χωρίς να θίγονται ή να μεταβάλλονται, αλλά εξειδικεύονται, όπως, μεταξύ άλλων, π.χ. με τη δημιουργία της αναγκαίας εξωστρέφειας στη δράση του Ινστιτούτου, στο πλαίσιο του σύγχρονου μορφωτικού και πολιτιστικού διεθνούς περιβάλλοντος.

    Συνεπώς, οποιαδήποτε αναφορά σε νομοθετική τροποποίηση που αντιβαίνει τόσο τις διεθνείς συμφωνίες της χώρας μας, όσο και τη συνταγματική πρόβλεψη του άρθρου 28 παρ. 1 προκύπτει ως αποτέλεσμα εσφαλμένης ερμηνείας του κανονιστικού πλαισίου που διέπει το Ινστιτούτο.

    2. Στην ως άνω επιστολή υποστηρίζεται ότι το άρθρο 17 του σχεδίου νόμου με τίτλο «Πόροι του Ινστιτούτου» αντίκειται στο άρθρο 109 παρ. 1 του Συντάγματος, δηλαδή κατά μία επισφαλή ερμηνεία δεν θα επιτρεπόταν η αύξηση των πόρων του Ινστιτούτου καθοιονδήποτε τρόπο, βάσει της πράξης δωρεάς της περιουσίας της Ελληνικής Ορθόδοξης Κοινότητας Βενετίας στο Ινστιτούτο.

    Οι δεσμεύσεις ωστόσο του Ινστιτούτου έναντι της Κοινότητας, η οποία σημειωτέον αντιμετωπίζει γενικά θετικά το σχέδιο νόμου, ορίζονται στη σχετική Πράξη Μεταβίβασης Περιουσίας του 1953. Στις εκεί συμφωνίες το Ινστιτούτο δεσμεύεται αφενός να κάνει χρήση της δωρηθείσας περιουσίας της Κοινότητας για τους σκοπούς αυτού, αφετέρου να ενισχύει τους πόρους της Κοινότητας και να παρέχει συμμετοχή στη διοίκηση αυτού.

    Συνεπώς, με τις διατάξεις του υπό διαβούλευση σχεδίου νόμου οι δεσμεύσεις έναντι στην Κοινότητας δεν ανατρέπονται, αλλά αντιθέτως κατοχυρώνονται τα δικαιώματα και ο ρόλος της.

    Η δε Πράξη Μεταβίβασης Περιουσίας εξακολουθεί να ισχύει στο ακέραιο. Οι πόροι του Ινστιτούτου εμπλουτίζονται με πρόβλεψη χρηματοδότησης και από άλλες πηγές, με κύριο σκοπό τον σαφή νομοθετικό καθορισμό των προβλεπόμενων πόρων, γεγονός που οδηγεί άμεσα αφενός στην αύξηση των εσόδων του Ινστιτούτου, αφετέρου στην εξασφάλιση μηχανισμού ελέγχου τυχόν σπατάλης και οικονομικής κακοδιαχείρισης.

    Σε αυτό το σημείο αξίζει να αναφερθεί και η άποψη της Ελληνικής Ορθόδοξης Κοινότητας Βενετίας επί του υπό διαβούλευση σχεδίου νόμου, η οποία στις παρατηρήσεις της επ’ αυτού στο υπ’ αριθ. πρωτ. 216/16/07.06.2016 έγγραφό της αναφέρει ρητά ότι η Κοινότητα συμφωνεί με το σκεπτικό του Υπουργείου Εξωτερικών το Ινστιτούτο να είναι αυτοτελές οικονομικά και ανεξάρτητο στην επίτευξη των επιστημονικών σκοπών του.

    Επομένως, οποιοδήποτε επιχείρημα περί μη συμφωνίας των ρυθμίσεων του σχεδίου νόμου με την Πράξη Μεταβίβασης Περιουσίας ή τη διάταξη του άρθρου 109 παρ. 1 του Συντάγματος θα συντελούσε στην καταστρατήγηση της αυτάρκειας που οφείλει η ελληνική πολιτεία να παρέχει στο Ινστιτούτο. Το ακριβώς αντίθετο είναι ο στόχος του Υπουργείου Εξωτερικών, και σίγουρα όλων των εμπλεκόμενων φορέων, η οικονομική αυτοτέλεια του Ινστιτούτου και η χρηστή διαχείριση.

    Το Υπουργείο Εξωτερικών, μετά την ολοκλήρωση της δημόσιας διαβούλευσης επί του σχεδίου νόμου, βρίσκεται στο στάδιο της μελέτης των διατυπωθέντων σχολίων επ’ αυτού, των παρατηρήσεων που διατύπωσε η Ελληνική Ορθόδοξη Κοινότητα Βενετίας, η Ακαδημία Αθηνών, καθώς και άλλοι εμπλεκόμενοι φορείς και το αμέσως προσεχές διάστημα θα διερευνηθεί αρμοδίως, ποιες εξ αυτών θα μπορούσαν να ενσωματωθούν στο υπό κατάθεση σχέδιο νόμου.

    Ακλόνητη θέση και βούληση της παρούσας πολιτικής Ηγεσίας του Υπουργείου Εξωτερικών αποτελεί η, μέσω του παρόντος σχεδίου νόμου, πλήρης εξάλειψη των φαινομένων δυσλειτουργίας και υποβιβασμού του Ελληνικού Ινστιτούτου Βυζαντινών & Μεταβυζαντινών Σπουδών Βενετίας.

    Οποιαδήποτε συνδρομή προς την επίτευξη των παραπάνω στόχων, είναι ευπρόσδεκτη.

    Η θέσπιση ενός σύγχρονου νομοθετικού πλαισίου, το οποίο θα στηρίζεται στις αρχές της εύρυθμης επιστημονικής και δημοσιονομικής λειτουργίας, θα αναδείξει το Ινστιτούτο σε διεθνές σημείο αναφοράς επιστημονικής και πολιτιστικής προβολής της χώρας μας, καθώς και σε σημείο συγκέντρωσης και αναφοράς για τους νέους Έλληνες επιστήμονες που έχουν μεταναστεύσει στο εξωτερικό, αναζητώντας ευκαιρίες επιστημονικής και επαγγελματικής ανάδειξης.

    Αθήνα, 16 Ιουνίου 2016

    Τετάρτη 15 Ιουνίου 2016

    Τρίτη 14 Ιουνίου 2016

    Έκθεση Ζωγραφικής Π. Τέτση στο ΚΠΙΣΝ - “Metamorphosis: Το ΚΠΙΣΝ στον Κόσμο”


    Το Κέντρο Πολιτισμού Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος (ΚΠΙΣΝ) και η Εθνική Πινακοθήκη-Μουσείο Αλεξάνδρου Σούτζουοργανώνουν την έκθεση «Φως και χρώμα ελληνικό στη ζωγραφική του Τέτση», στο πλαίσιο των τετραήμερων, ανοιχτών στο κοινό, εκδηλώσεων με τίτλο «Metamorphosis: Το ΚΠΙΣΝ στον Κόσμο».

    Η έκθεση παρουσιάζει 35 αντιπροσωπευτικά έργα του Υδραίου ζωγράφου, που έφυγε πρόσφατα από τη ζωή, τα οποία προέρχονται κυρίως από τη μεγάλη δωρεά του καλλιτέχνη προς την Εθνική Πινακοθήκη. Ανάμεσά τους ξεχωρίζουν η μνημειώδης σύνθεση της «Λαïκής αγοράς», καθώς και οι τελευταίοι επιβλητικοί  πίνακες του αείμνηστου καλλιτέχνη με τα ανεμοδαρμένα ελληνικά ακρογιάλια.

    Το κοινό θα έχει την ευκαιρία να δει από κοντά τα έργα του ζωγράφου, από 23 έως και 26 Ιουνίου στο πλαίσιο των ανοιχτών εκδηλώσεων “Metamorphosis: Το ΚΠΙΣΝ στον Κόσμο”, αλλά και μέχρι τις 31 Ιουλίου σε ειδικά διαμορφωμένο χώρο μέσα στο ΚΠΙΣΝ.

    Ενδεικτικές φωτογραφίες των έργων που θα εκτεθούν θα βρείτε στο https://we.tl/TIgbSvyuV4

    Δευτέρα 13 Ιουνίου 2016

    Το λογοτεχνικό περιβάλλον πριν από την Επτανησιακή Σχολή

    Γράφει ο ΔΙΟΝΥΣΗΣ Ν. ΜΟΥΣΜΟΥΤΗΣ | Εφημερίδα Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, 12.6.2016 


    ΓΙΩΡΓΟΣ ΑΝΔΡΕΙΩΜΕΝΟΣ
    Η «Μασσαλιώτιδα» στα Επτάνησα:
    Ξαναδιαβάζοντας τους «Προσολωμικούς» ποιητές
    εκδ. Ιδρυμα Κώστα και Eλένης Ουράνη, 2016

    Η κατάληψη των Επτανήσων από τους Γάλλους δημοκρατικούς τον Ιούνιο του 1797 αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους σταθμούς στην ιστορία τους, καθώς η άφιξη των Γάλλων σήμανε κοινωνικές ανατροπές και νέες εξελίξεις. Τα Ιόνια ενσωματώθηκαν στη Γαλλία και αποτέλεσαν επαρχίες της με τη συνθήκη του Κάμπο Φόρμιο στις 17 Οκτωβρίου του 1797. Τότε η διοίκηση οργανώθηκε κατά τα γαλλικά πρότυπα και διατηρήθηκε σε ισχύ μέχρι τον Φεβρουάριο του 1799, οπότε ολοκληρώθηκε η κατάληψη των νησιών από τους Ρωσότουρκους.

    Την περίοδο αυτή αναπτύχθηκε μια αξιοπρόσεκτη στιχουργική παραγωγή, η οποία σήμανε την ουσιαστική στροφή της Επτανησιακής Λογοτεχνίας από τα λαϊκά (και μη) θεατρικά δρώμενα και τραγούδια στην έντεχνη λογοτεχνική δημιουργία – μια νέα πραγματικότητα, η οποία αντικατοπτρίζεται και στα στιχουργήματα αρκετών Επτανήσιων λογίων της εποχής, από τους οποίους κάποιοι διακρίνονταν για τα βαθιά δημοκρατικά τους αισθήματα και άλλοι όχι.

    Πρόκειται για ποιητές, σχεδόν αποκλειστικά Ζακυνθίους, οι οποίοι έδρασαν από τα μέσα του 18ου έως τις δύο πρώτες δεκαετηρίδες του 19ου αιώνα και στιχούργησαν κοινωνικές σάτιρες, πατριωτικά θούρια, καθώς και επαναστατικά τραγούδια με πολιτικό χαρακτήρα και δηκτικό πνεύμα εξαιτίας της κοινωνικής οργάνωσης της Επτανήσου, χωρίς να λείπουν και κάποια ποιήματα λυρικά, κυρίως ερωτικά. Στους ποιητές αυτούς προστίθενται και κάποιοι λίγοι λόγιοι από άλλα νησιά, αλλά τα έργα τους είναι σε διαφορετική γλωσσική μορφή, που ποικίλλει από την αρχαία ελληνική ίσαμε την ιταλική και τη λατινική.

    Η πλειονότητα αυτών, αν και συγκροτείται από ποιητές της κοινωνικής και πολιτικής συγκυρίας, μας προσφέρει στιχουργήματα σημαντικά, όχι μόνο γιατί ενίοτε αναπαράγουν ή αμφισβητούν τις ιδέες και το κλίμα της Γαλλικής Επανάστασης, αλλά και επειδή σηματοδοτούν μια αξιοπρόσεκτη εξέλιξη στον χώρο της έντεχνης στιχουργίας. Εδώ πρέπει να επισημανθεί ότι είναι η πρώτη φορά, μετά τη λογοτεχνική συνεισφορά της Κρητικής Αναγέννησης –η οποία στον χώρο του θεάτρου συνεχίζεται στα ίδια γλωσσικά και στιχουργικά μοτίβα και στα Επτάνησα μετά την πτώση του Χάνδακα στα 1669– που γνωστοί ποιητές γράφουν, ως ομάδα, στίχους κοντά στη γλώσσα του λαού, προς τον οποίο άλλωστε ενδιαφέρονται να απευθυνθούν, λόγω του χαρακτήρα τους που σαφώς είναι πολιτικός-προπαγανδιστικός, και τούτο σε μια περίοδο κατά την οποία η δημοτική ποίηση ήκμαζε, μέσα στην «ανωνυμία» της. Από τους πιο έντονους υποστηρικτές του είδους ας αναφερθεί ο Αντώνιος Μαρτελάος, ο οποίος, παρά τις ευγενείς οικογενειακές καταβολές του, τάχθηκε στο πλευρό των δημοκρατικών και των πατριωτών, αντιμετωπίζοντας διώξεις, χλευασμούς και εντέλει κλονισμό της υγείας του. Και να φαντασθεί κανείς ότι ως ιερέας συνέθεσε αρχαΐζουσες ωδές, υμνογραφικά άσματα, εκκλησιαστικούς και πολιτικούς λόγους, αλλά η ανάγκη να γίνει καταληπτός από τον λαό τον ώθησε να πλησιάσει το λαϊκό γλωσσικό αίσθημα, με αποτέλεσμα οι στίχοι του να γνωρίσουν μεγάλη διάδοση, να αναπαραχθούν σε πολλά αντίγραφα και να μείνουν γνωστοί στις επόμενες γενιές. Επικριτής του Μαρτελάου ανεφάνη ο Νικόλαος Κουτούζης, ο οποίος, χωρίς να είναι θαυμαστής των αριστοκρατών ή προπαγανδιστής τους, υπήρξε επιφυλακτικός απέναντι στους δημοκρατικούς Γάλλους και τον Ναπολέοντα, και φυσικά στους συμπατριώτες του οπαδούς του, με πρώτο και καλύτερο τον Μαρτελάο. Στο ίδιο περιβάλλον προσέλαβε και τις πρώτες του παραστάσεις ο Ανδρέας Κάλβος, ο οποίος στα νιάτα του αφιέρωσε και αυτός μια ωδή στον Ναπολέοντα, την οποία όμως αργότερα δεν δίστασε να αποκηρύξει γιατί δεν πέτυχε τον στόχο της. Αυτοί οι Ζακυνθινοί, κυρίως, στιχουργοί προετοίμασαν το έδαφος και το πνευματικό περιβάλλον για τη μεταγενέστερη Επτανησιακή Σχολή και για τον λόγο αυτόν αποκλήθηκαν συμβατικά «προσολωμικοί», ενώ και ο Διονύσιος Σολωμός, στις πρώιμες τουλάχιστον γραφές του, δείχνει να επηρεάζεται εν μέρει από την εντόπια στιχουργική λαϊκή παράδοση καθώς και από μοτίβα των συγκεκριμένων ποιητών.

    Mετά τη βιβλιογραφική συμβολή των καθηγητών Γ. Θ. Ζώρα και Φ. Κ. Μπουμπουλίδου, κυρίως τις δεκαετίες του 1950 και του 1960, οι οποίοι συνέχισαν εν πολλοίς, συμπληρώνοντας και τεκμηριώνοντας, τις παλαιότερες εργασίες του Σπυρίδωνος Δε Βιάζη, του Παναγιώτη Χιώτη, του Λεωνίδα Χ. Ζώη κ.ά., οι όποιες επιμέρους μεταγενέστερες δημοσιεύσεις δεν ασχολήθηκαν με τον συστηματικό συσχετισμό αυτής της ομάδας των αποκαλούμενων «προσολωμικών» με την περίοδο εντός της οποίας έδρασαν.

    Το βιβλίο του Γιώργου Ανδρειωμένου έρχεται να καλύψει ένα μεγάλο κενό, εφόσον εντάσσει μεθοδικά τα στιχουργήματα αυτών των δημιουργών στα συμφραζόμενα της μεταιχμιακής περιόδου που τα γέννησε. Οι ποιητές «ξαναδιαβάζονται» και ανθολογούνται σε συνάρτηση με την καταλυθείσα Ενετοκρατία, τον ερχομό των Γάλλων δημοκρατικών και τη μεταφορά των ιδεών και των πρακτικών της Γαλλικής Επανάστασης στα Επτάνησα.

    Η έκδοση, προκειμένου να προσφέρει μια σαφή εικόνα της επτανησιακής προσολωμικής ποίησης, εκτός από ένα χρηστικότατο γλωσσάριο ιδιωματικών λέξεων και φράσεων, περιλαμβάνει σε παράρτημα και ένα πολύ χρήσιμο ανθολόγιο όπου παρατίθενται όσα προσολωμικά στιχουργήματα χρησιμοποιήθηκαν κατά τη σύνθεση της μελέτης, ώστε να έχει ο αναγνώστης στη διάθεσή του το σύνολο των πρωτογενών πηγών, αλλά και ένα ικανό corpus κειμένων, που καταδεικνύει το ύφος και τα χαρακτηριστικά των συγκεκριμένων ποιητών. Αξίζουν συγχαρητήρια στο Ίδρυμα Ουράνη που περιέλαβε αυτό το βιβλίο στις εκδόσεις του.

    Κυριακή 12 Ιουνίου 2016

    Γιάννης Μιχαλόπουλος, «Ρομάντσο» πριν 36 χρόνια

    Γράφει  ο  Δημήτρης  Κραουνάκης

    Την Παρασκευή, 10 Ιουνίου 2016, πέθανε ο αγαπημένος ηθοποιός Γιάννης Μιχαλόπουλος και σήμερα Σάββατο κηδεύτηκε στο νεκροταφείου του Ζωγράφου.

    Χθες αλλά και σήμερα «ξεφύλλισα» της σελίδες των εφημερίδων, τα site και σχεδόν παντού διάβαζα τα ίδια και τα ίδια για τον Μιχαλόπουλο…

    «Την τελευταία του πνοή σε ηλικία 89 ετών άφησε στο ΚΑΤ ο Γιάννης Μιχαλόπουλος. Σύμφωνα με πληροφορίες ο γνωστός ηθοποιός υπεβλήθη σε επέμβαση στο πόδι και λίγες ώρες μετά την ανάνηψη υπέστη ανακοπή. Ο Γιάννης Μιχαλόπουλος γεννήθηκε στην Αθήνα στις 22 Απριλίου του 1927. Στον κινηματογράφο έπαιζε συνήθως δεύτερους ρόλους. Εμφανίστηκε σε πολλές ταινίες, μεταξύ των οποίων: «Αχ αυτή η γυναίκα μου», «Άνθρωπος για όλες τις δουλειές», και άλλες. Στην τηλεόραση έπαιξε σε πολλές σειρές, με πιο γνωστή το «Ορκιστείτε παρακαλώ», από τις πιο πετυχημένες τηλεοπτικές κωμικές σειρές της δεκαετίας του 1980, όπου πρωταγωνιστούσε ως δικαστής.»

    Παντού τον παρουσίαζαν σαν τον «τηλεοπτικό ηθοποιό» ή τον κινηματογραφικό ηθοποιό των…«δεύτερων ρόλων». [με εξαίρεση ένα καλό αφιέρωμα στο «Πρώτο Θέμα» που υπογράφει ο Μιχάλης Στούκας.

    Σχεδόν κανείς δεν ασχολήθηκε με τον θεατρικό Γιάννη Μιχαλόπουλο. Τον Πρωταγωνιστή Γιάννη Μιχαλόπουλο. Τι είναι πρωταγωνιστής; Αυτός που κρατά ένα από τους πρώτους ρόλους σε μια παράσταση, αυτός που το όνομα είναι στην κορυφή της μαρκίζας του θεάτρου, αυτός που – όπως λέγαμε παλιά – τα.. «φέρνει» στο ταμείο του θεάτρου. Τέτοιος ηθοποιός ήταν ο Γιάννης Μιχαλόπουλος. Πρωταγωνιστής για πολλές δεκαετίες!

    Θυμάμαι την τελευταία φορά που τον είδα στην σκηνή. Ήταν σε μία από τις πιο σημαντικές παραστάσεις της καριέρας του. Ηταν Φεβρουάριος του 1993 στην τότε Κεντρική σκηνή του Εθνικού θεάτρου [στο Κοτοπούλη-Rex] στο έργο του Δημήτρη Ψαθά «Φον Δημητράκης» που είχε ανεβάσει ο φίλος μου σκηνοθέτης Πάνος Παπαϊωάννου.

    Ο Μιχαλόπουλος «επέστρεφε» [αποφοίτησε από την σχολή του Εθνικού] μετά από 42 χρόνια στην σκηνή του Εθνικού θεάτρου! Αποθεώθηκε σε αυτή την παράσταση!!. Ηταν τόσο μεγάλη επιτυχία που το έργο – σπάνιο για το Εθνικό – επαναλήφθηκε μέσα στην ίδια χρόνια [15-2-93 έως 11-4-93 και 8-5-93 έως 30-5-93].

    Τον Γιάννη Μιχαλόπουλο είχα την τύχη να τον γνωρίσω πριν..36 χρόνια! Έγραφα τότε [από το 1979 έως το 1986] την συνέντευξη της εβδομάδας στο θρυλικό περιοδικό «Ρομάντσο».

    Με αφορμή τον θάνατο του αγαπημένου αυτού ηθοποιού που πολλά χρόνια μας κράτησε συντροφιά μέσα από τους ρόλους που ερμήνευσε, σκέφθηκα να γυρίσουμε λίγο στα παλιά!

    Θυμήθηκα ότι του είχα πάρει μια συνέντευξη για το «Ρομάντσο». Έψαξα το αρχείο μου -που δυστυχώς δεν είναι ολόκληρο στα χέρια μου από δική μου ανοησία– και βρήκα εκείνη την συνέντευξη..

    Ήταν στο τεύχος 1955 στις 2-9-1980. Την ξανά διάβασα –μην περιμένετε και πολλά- πιτσιρικάς ήμουν τότε! Μου είχε μιλήσει για την μέχρι εκείνη την στιγμή 29χρονη πορεία του στο θέατρο, για το πότε έγινε πρωταγωνιστής. Απάντησε σε πολλούς που τότε έλεγαν ότι το παίξιμο του θυμίζει τον σπουδαίο κωμικό Βασίλη Λογοθετίδη. Μου μίλησε για τον κινηματογράφο που δεν του.. «πήγαινε» και για την άρνηση του να δεχτεί τον «τίτλο» του τηλεοπτικού ηθοποιού που του απέδιδαν τότε.. [όπως και τώρα!]

    Αν σας ενδιαφέρει δείτε τι έλεγε ο Γιάννης Μιχαλόπουλος πριν 36 χρόνια. Διαβάστε ευθύς κατωτέρω. Η φωτό της συνέντευξης μεγεθύνεται.


    Καλό του ταξίδι. Ήταν ένας καλός άνθρωπος και ένας σπουδαίος καλλιτέχνης που όμως είχε την ατυχία να γεννηθεί στην Ελλάδα. Στην χώρα που κάνει ότι «μπορεί» για να «θάψει» την όποια αξία. Και τότε και τώρα!!

    Στην πρώτη φωτογραφία, ο Γιάννης Μιχαλόπουλος με τον Δημήτρη Παπαμιχαήλ στην ταινία «Αχ αυτή η γυναίκα μου» [1967 ]

    Στη δεύτερη φωτογραφία, με την Ελένη Μαυρομάτη στον τηλεοπτικό «Κύριο συνήγορο» των 256 επεισοδίων!! [ 1970]

    Στην τρίτη φωτογραφία, ο Γιάννης Μιχαλόπουλος με την Ρέα Φορτούνα, την Πέπη Μεταλίδου και τον Χρήστο Δακτυλίδη στον «Φόν Δημητράκη» στην σκηνή του Εθνικού θεάτρου [1993].

    Σάββατο 11 Ιουνίου 2016

    Η Νήσος Έλλις (Ellis Island) στην "Ιστορία Εικονογραφημένη" (τεύχος 576)

    Μας πληροφορεί μες από το ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΤΗΣ ΣΥΝΤΑΞΗΣ ο ΔΙΟΝΥΣΗΣ Ν. ΜΟΥΣΜΟΥΤΗΣ

    Η Νήσος Έλλις (Ellis Island), στα ανοιχτά του Μανχάταν, υπήρξε ο κύριος σταθμός υποδοχής των μεταναστών που έφταναν στην Αμερική από τα τέλη του 19ου αιώνα και κατά τη διάρκεια του πρώτου μισού του 20ού.

    Όταν άνοιξε η Νήσος Έλλις, την 1η Ιανουαρίου του 1892, σημειωνόταν μια σημαντική μεταβολή στη μετανάστευση προς τις Ηνωμένες Πολιτείες. Καθώς οι αφίξεις από τη βόρεια και δυτική Ευρώπη (Γερμανία, Ιρλανδία, Βρετανία, σκανδιναβικές χώρες) μειώνονταν, όλο και περισσότεροι μετανάστες κατέφθαναν από τη νότια και την ανατολική Ευρώπη. Αυτή η νέα γενιά περιλάμβανε Εβραίους, οι οποίοι ήθελαν να αποδράσουν από την πολιτική και οικονομική καταπίεση στην τσαρική Ρωσία και την ανατολική Ευρώπη (κάπου 484.000 αφίχθησαν μόνο το 1910), και Ιταλούς, οι οποίοι ήθελαν να αφήσουν πίσω τους τη φτώχεια που βασίλευε στη χώρα τους. Υπήρχαν ακόμη Πολωνοί, Ούγγροι, Τσέχοι, Σέρβοι, Σλοβάκοι και Έλληνες, αλλά και Σύριοι, Τούρκοι, Αρμένιοι κ.ά.. Όλοι τους ήλπιζαν πως στον Νέο Κόσμο τούς περίμενε η μεγάλη ευκαιρία.

    Ώς τις 12 Νοεμβρίου του 1954, οπότε έκλεισε, η Νήσος Έλλις υποδέχθηκε πάνω από 20 εκατομμύρια μετανάστες. Οι περισσότεροι απ' αυτούς που έπαιρναν την πολυπόθητη άδεια, εγκαθίσταντο –τουλάχιστον τα πρώτα χρόνια– στη Νέα Υόρκη και το Νιου Τζέρσεϊ. Από το 1924 χρησιμοποιήθηκε μόνο για κρατουμένους και πρόσφυγες. Η υποδοχή των συνηθισμένων μεταναστών γινόταν σε άλλους σταθμούς.

    Όλα αυτά τα χρόνια, οι άνθρωποι που έφταναν με τα καράβια έξω από τη Νέα Υόρκη περνούσαν από ιατρικές εξετάσεις και, ανάλογα με τα αποτελέσματα, οι αρχές τούς επέτρεπαν την είσοδο ή τους «επιβίβαζαν» ξανά στα καράβια. Η Αμερική είχε τότε ανοιχτά, σε μεγάλο βαθμό, σύνορα, στην προσπάθειά της να ενισχύσει πληθυσμιακά την απέραντη χώρα που απλωνόταν πέρα από την ανατολική ακτή.

    Από το 1890 μέχρι το 1924, περισσότεροι από μισό εκατομμύριο Έλληνες έφτασαν στη Νήσο Έλλις, και υπολογίζεται πως σχεδόν οι μισοί επέστρεψαν κάποια στιγμή στην Ελλάδα. Οι Αμερικανοί δεν τους έτρεφαν ιδιαίτερη συμπάθεια, ο ρατσισμός υπήρξε μεγάλος. Τους αποκαλούσαν «λιγδιάρηδες» και «βρωμοέλληνες», ενώ στο Νότο οι Έλληνες βρέθηκαν στο στόχαστρο της Κου-Κλουξ-Κλαν, και οι νόμοι που ψηφίζονταν για τους μαύρους ίσχυαν και γι’ αυτούς, καθώς δεν θεωρούνταν λευκοί.

    Κατά κάποιον τρόπο, η νήσος Έλλις λειτούργησε και ως μία κολυμπήθρα, καθώς πολλοί άνθρωποι απέκτησαν εκεί ένα νέο όνομα. Λέγεται πως, αν κάποιος από τους υπαλλήλους δεν μπορούσε να εκφέρει το όνομα ενός μετανάστη, το άλλαζε κατά προσέγγιση σε κάτι πιο σύντομο και απλό. Ιδιαίτερα αν ο νεοφερμένος δεν ήξερε να γράφει και να διαβάζει Αγγλικά.

    Σήμερα στη Νήσο Έλλις στεγάζεται το Μουσείο Μετανάστευσης των ΗΠΑ, μνημείο μιας μεταναστευτικής εποποιίας.

    Τετάρτη 8 Ιουνίου 2016

    Για γλυκάκια και τα παρόμοια στου Ορλώφ των Σπετσών

    Ταξίδεψε και φωτο-αποτύπωσε ο π. Παναγιώτης Καποδίστριας 














    Τρίτη 7 Ιουνίου 2016

    Οι Σπέτσες έχουν δειλινά μυρωδικά έρωτες μικρούς...

    Ταξίδεψε και φωτο-αποτύπωσε ο π. Παναγιώτης Καποδίστριας 












    Ποίηση π. Παναγιώτη Καποδίστρια 

    ΤΩΝ ΣΠΕΤΣΩΝ 

    Οι Σπέτσες έχουν 
    δειλινά μυρωδικά 
    έρωτες μικρούς

    κάνοντας ποδήλατο 
    προσποιούνται ανεμελιά 
    πάνω-κάτω

    ενίοτε αράζουν στου Ορλώφ 
    για παγωτό και τα τοιαύτα

    ή πιο συχνά σκουριάζουνε 
    πλοία παροπλισμένα 
    στο Παλιό Λιμάνι.

    [7.6.2016]


    Δευτέρα 6 Ιουνίου 2016

    Με το Βραβείο Μεταφρασμένης Ποίησης «Άρης Αλεξάνδρου» τιμήθηκε ο Γιώργος Κεντρωτής


    Με το Βραβείο Μεταφρασμένης Ποίησης «Άρης Αλεξάνδρου» τιμήθηκε ο αγαπητός φίλος μας και έγκριτος Καθηγητής του Ιονίου Πανεπιστημίου κ. Γιώργος Κεντρωτής για την υποδειγματική μετάφραση του απαιτητικού βιβλίου του Bertolt Brecht, "Η βαβυλωνιακή σύγχυση των λέξεων και άλλα 499 ποιήματα", εκδ. Gutenberg, Αθήνα 2014. Συγχαίρουμε και επαινούμε από καρδιάς τον βραβευθέντα! Άξιος!!!

    Παρασκευή 3 Ιουνίου 2016

    «Το φαινόμενο της εξαφάνισης γλωσσών». Ομιλία στην Εταιρεία Κερκυραϊκών Σπουδών


    Την Τρίτη 7 Ιουνίου 2016 στις 20:00 μ.μ. στην Εταιρεία Κερκυραϊκών Σπουδών (Μουσείο Σολωμού Κέρκυρας), σε συνεργασία με το  εργαστήριο «Γλώσσα και Πολιτική» του Τμήματος Ξένων Γλωσσών Μετάφρασης Διερμηνείας του Ιονίου Πανεπιστημίου, θα μιλήσει ο καθηγητής (Σορβόνη V) κ. Χρήστος Κλαίρης, με θέμα: «Το φαινόμενο της εξαφάνισης γλωσσών». Στο πλαίσιο της ομιλίας θα προβληθεί το ντοκιμαντέρ του Κουστώ “La vie au Bout du Monde” (Η ζωή στην άκρη του κόσμου).

    Ο κ. Χρήστος Κλαίρης γεννήθηκε το 1941 στην Κωνσταντινούπολη. Απόφοιτος της Μεγάλης του Γένους Σχολής, σπούδασε ελληνική φιλολογία στο Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών και γενική γλωσσολογία στη Σορβόνη. Σήμερα είναι τακτικός καθηγητής γενικής γλωσσολογίας στη Σορβόνη, στο Πανεπιστήμιο Rene Descartes-Paris V, όπου διδάσκει από το 1978. Δίδαξε ελληνικά και γενική γλωσσολογία στη Χιλή (1970-1976). Οι έρευνες του πάνω στις γλώσσες της Παταγονίας και της Γης του Πυρός τον οδήγησαν το 1972 στην ίδρυση του Κέντρου Έρευνας Ιθαγενών Γλωσσών στο Καθολικό Πανεπιστήμιο του Valparaiso, το οποίο και διεύθυνε μέχρι το κλείσιμο του μετά το πραξικόπημα στη Χιλή. Τις έρευνές του για τις γλώσσες που κινδυνεύουν να εξαφανιστούν τις συνεχίζει από τη Γαλλία, με ποικίλες συνεργασίες.    Οι πολυάριθμες δημοσιεύσεις του πραγματεύονται κυρίως θέματα θεωρητικής γλωσσολογίας, περιγραφής γλωσσών και εθνογλωσσολογίας. Οι μελέτες του γύρω από τη σύγχρονη ελληνική γλώσσα είχαν σαν αποτέλεσμα να εκδώσει, μαζί με τον καθηγητή Γεώργιο Μπαμπινιώτη, τη «Γραμματική της Νέας Ελληνικής, Δομολειτουργική – Επικοινωνιακή» (Ελληνικά Γράμματα, 2005).


    Τετάρτη 1 Ιουνίου 2016

    "Τώρα που επέστη ο καιρός της Συνόδου..." Συνέντευξη με τον π. Παντελεήμονα Μανουσάκη για την Αγία και Μεγάλη Σύνοδο


    Για την επικείμενη Αγία και Μεγάλη Σύνοδο της Πεντηκοστής 2016 έχουν γραφτεί πάμπολλα και -κατά τα φαινόμενα- θα γραφτούν ακόμη τα μύρια όσα. Πολλά θετικά και άλλα τόσα πολεμικά, τα οποία δεύτερα πάντως αμαυρώνουν ολοένα την εικόνα της πνευματικής χαράς (και χάριτος) για την αγαπητική συνάντηση επί το αυτό των πνευματικών Πατέρων της απανταχού Ορθοδοξίας, με στόχο κατ' αρχήν την Ενότητα συν όλα τα άλλα, τα οποία αυτή -ως θεόσδοτη εντολή- θα υπαγορεύσει.

    Το e-περιοδικό μας, ευρισκόμενο στην έπαλξη της πληροφόρησης για τη μεγάλη και ελπιδοφόρο αυτή διοργάνωση των Πανορθοδόξων, συναντά σήμερα έναν έγκριτο σκαπανέα του θεολογικού και φιλοσοφικού λόγου, έναν κληρικό που διαπρέπει από περίοπτη καθηγητική έδρα της Βοστόνης. Είναι ο Αρχιμανδρίτης Παντελεήμων Μανουσάκης, Αναπληρωτής Καθηγητής Φιλοσοφίας στο College of the Holy Cross, Worcester, MA, USA. Τον ευχαριστούμε για τη χαρά της (επι)κοινωνίας και για την καλοσύνη να απαντήσει σε μερικά ερωτήματα, που -θεωρούμε- απασχολούν το κοινό μας. Ακολουθεί πλήρης η συνέντευξη που μας παραχώρησε.

    π. Π. Κ.

    π. Παναγιώτης Καποδίστριας: Πανοσιολογιώτατε π. Παντελήμον, η επί θύραις Αγία και Μεγάλη Σύνοδος, στοιχούμενη στην επιθυμία του Κυρίου Ιησού "ίνα ώσιν έν", αποβλέπει εντέλει στην Ενότητα. Ποιος άραγε φοβάται την Ενότητα των Oρθοδόξων και πώς χρειάζεται να αντιμετωπισθεί από την ίδια την επικείμενη Σύνοδο;
                π. Παντελεήμων Μανουσάκης: Πράγματι, π. Παναγιώτη, ίσως η Ενότητα των Ορθοδόξων Εκκλησιών να φοβίζει κάποιους. Το ερώτημα είναι ποιοι είναι αυτοί. Είναι εκείνοι που έχουν γεμίσει το διαδίκτυο (μια και δεν έχουν άλλη θεσμική ιδιότητα) με κείμενα και σχόλια εναντίον της Συνόδου; Είναι εκείνοι που, καταχρώμενοι την θεσμική θέση τους, οργανώνουν ημερίδες και εξάγουν ψηφίσματα εναντίον της Συνόδου; Νομίζω πως όχι. Και αυτοί μεν φοβούνται, αλλά όχι την ενότητα των Ορθοδόξων Εκκλησιών. Φοβούνται, τουναντίον, το έλλειμμα ενότητος, ή μάλλον την ελλειμματική και ελαττωματική ενότητα, την οποία η προσπάθεια της σύγκλησης της παρούσας Συνόδου έχει αποκαλύψει με κραυγαλέο τρόπο. Για όσο καιρό οι Ορθόδοξες Εκκλησίες δεν είχαν συνέλθει συνοδικώς, αλλά η καθεμία εξ αυτών βίωνε την αυτοκεφαλία της ωσάν να ήταν αυτάρκης στην απομόνωσή της, φροντίζοντας μόνο τα του οίκου της, ήταν εύκολο να μιλά κανείς για την θρυλούμενη ενότητα των Ορθοδόξων Εκκλησιών. Ενότητα η οποία υποτίθεται ερειδόταν στην κοινή πίστη και στο κοινό λειτουργικό. Τώρα, όμως, που επέστη ο καιρός της Συνόδου, και άρα καλείται η κάθε Ορθόδοξη Εκκλησία να εξέλθει του οίκου της προς συνάντηση των άλλων αδελφών της, τώρα ανέκυψαν και συνεχίζουν να ανακύπτουν προβλήματα, τα οποία -κατ' εμέ- υπογραμμίζουν με τον πλέον δραματικό τρόπο πως η λεγόμενη Ενότητα των Ορθοδόξων έπασχε και πάσχει, ακριβώς διότι ούτε η κοινή πίστη ούτε η κοινή λειτουργική ζωή επαρκούν για να λειτουργήσουν ως εγγυητές της ενότητος, εφ' όσον δεν υποστασιοποιούνται στο πρόσωπο ενός Πρώτου.
                π. Παν. Καποδίστριας: Εξηγήστε μας, παρακαλώ, πώς εννοείτε την θέση του Πρώτου στην πολυπόθητη Ενότητα μεταξύ των Ορθοδόξων.
                π. Παντελεήμων Μανουσάκης: Έχω γίνει κουραστικός να γράφω περί του πρωτείου. Ήδη από το 2013, στα κείμενά μου “Primacy and Ecclesiology: The State of the Question” και “Το Πρωτεύον Πρόβλημα του Πρώτου” (στην Νέα Ευθύνη) διέγνωσα το έλλειμμα ενότητος στον Ορθόδοξο κόσμο. Έκτοτε έχω γράψει σειρά άρθρων κι ένα μικρό βιβλίο (For the Unity of All), στα οποία παραθέτω τα επιχειρήματά μου περί του πρωτείου. Τα επιχειρήματα αυτά είναι εν πολλοίς θεωρητικά—βασίζονται, δηλαδή, στην θεολογία και την εκκλησιολογία της παραδόσεώς μας. Η σύγκληση, όμως, της Αγίας και Μεγάλης Συνόδου μάς προσέφερε απτά επιχειρήματα, που επιβεβαιώνουν την απωλεσθείσα ενότητα της Ορθοδόξου Εκκλησίας. Κινδυνεύει, όπως γνωρίζετε, η επιτυχία της Συνόδου από τις έριδες μεταξύ αυτοκεφάλων Εκκλησιών. Το Πατριαρχείο Αντιοχείας προέβαλε μέχρι προσφάτως ως προϋπόθεση της συμμετοχής και παρουσίας του προκαθημένου του στην Σύνοδο την επίλυση του θέματος του Κατάρ, το οποίο στάθηκε η αφορμή για την διακοπή της κοινωνίας με το Πατριαρχείο Ιεροσολύμων. Το Πατριαρχείο Σερβίας, παρομοίως, θέλει να φέρει ενώπιον της πανορθοδόξου Συνόδου την δική του έριδα με το Πατριαρχείο Ρουμανίας για την περιοχή Τιμόκ. Δεν μπορεί ολόκληρη η Ορθόδοξος Εκκλησία να καθίσταται όμηρος της οποιασδήποτε τοπικής Εκκλησίας.
                Το Οικουμενικό Πατριαρχείο έχει κάνει υπεράνθρωπες προσπάθειες και έχει προβεί σε μεγάλες παραχωρήσεις σε ότι αφορά τις δικές του σχέσεις με άλλες εκκλησίες αλλά και γενικότερα (π.χ., το πρόβλημα του προκαθημένου της Τσεχίας), προκειμένου να προχωρήσει η Ορθόδοξος Εκκλησία απρόσκοπτα το δρόμο προς την Πεντηκοστή. Όταν, όμως, οι τοπικές εκκλησίες αρνούνται το ουσιαστικό πρωτείο του Οικουμενικού Θρόνου (χάριν ενός κακώς εννοουμένου “πρωτείου τιμής”), στερούν και από τους εαυτούς τους την δυνατότητα μιας ειρηνικής επίλυσης των διμερών προβλημάτων τους.
                Υπό αυτήν την έννοια, θεωρώ πως η Αγία και Μεγάλη Σύνοδος έχει ήδη πετύχει πριν καν συνέλθει. Διότι η σύγκλησή της και μόνον κατέδειξε το έλλειμμα ενότητος εντός του Ορθοδόξου κόσμου. Όταν, συν Θεώ, συνέλθουν επί το αυτό οι Συνοδικοί Πατέρες σε μερικές εβδομάδες, το θέμα συζήτησης θα είναι ένα—έστω και αν δεν έχει κατονομασθεί: η Ορθόδοξη Ενότητα. Και άνευ Πρώτου δεν μπορεί να υπάρξει παρά μια εύθραυστη ενότητα, έρμαιη της κάθε διένεξης και δυσκολίας.
                π. Π. Καποδίστριας: Πώς ερμηνεύετε τέτοιας έκτασης σκεπτικισμό από διάφορες πλευρές ως προς τη σύγκληση της μεγάλης Συνόδου, όταν η Ορθοδοξία αυτοφημίζεται συνήθως για την ανοικτότητα και την εξωστρέφειά της;
                π. Παντελεήμων Μανουσάκης: Κάθε τι που φέρει την σφραγίδα του Χριστού —και ασφαλώς και η Εκκλησία και η παρούσα Σύνοδος— είναι αναγκαίο να χαρακτηρίζεται από τα λόγια της προφητείας του θεοδόχου Συμεών πως “οὗτος κεῖται εἰς σημεῖον ἀντιλεγόμενον” (Λκ. 2:34). Αναπόφευκτα θα γινόταν και η παρούσα Σύνοδος σημείον αντιλεγόμενον, το οποίο μας αποκαλύπτει τους μάταιους διαλογισμούς πολλών καρδιών (Λκ. 2:35). Ακούσθηκαν πολλές απόψεις, οι οποίες, κατά την μακρόχρονη περίοδο της υπνώττουσας Συνοδικότητος της Εκκλησίας, δεν είχαν βγει στην επιφάνεια.
                Ακούσαμε, για παράδειγμα, πως κριτήριο της ενότητος της εκκλησίας δεν είναι ο επίσκοπος αλλά ο «άγιος,» ο «θεόπνευστος» κ.ο.κ. Όταν τέτοιες απόψεις εκφράζονται μάλιστα απο χείλη επισκόπων απορεί κανείς για το αν κατανοούν πως αυτοακυρώνονται. Το πνευματικό χάρισμα (μια και εδώ μιλάμε για την αγιότητα με την πολύ στενή σημασία) δεν μπορεί να αυτονομηθεί απο το θεσμό της Εκκλησίας. Το παράδειγμα της Αγίας Μαρίας της Αιγυπτίας είναι χαρακτηριστικό: η ασκητική της θα ήταν μάταιη δίχως την θεία κοινωνία που της προσέφερε ο πατήρ Ζωσιμάς, δίχως, δηλαδή, την ένταξή της στην μυστηριακή ζωή της Εκκλησίας. Είναι γελοίες (και το χειρότερο, θεολογικώς επικίνδυνες) οι αφελείς εκείνες απόψεις που θέλουν την συμμετοχή στην Σύνοδο να περιορίζεται μόνο σε αγίους, θεοφόρους, θεόπνευστους κ.λπ., αρχιερείς. Όσοι σκανδαλίζονται από την ενσάρκωση της Εκκλησίας μπορούν να ασπαστούν και ανοιχτά τον Γνωστικισμό τον οποίον εμμέσως ομολογούν, και να δημιουργήσουν κοινότητες καθαρών και αγίων.
                Αλλά και τέτοιες απόψεις, ακόμα, αποτελούν μια θετική εξέλιξη στον βαθμό που μας αναγκάζουν να κοιτάξουμε κατάματα θέματα, που για καιρό είχαμε επιλέξει να αποφεύγουμε. Με την σύγκληση της Αγίας και Μεγάλης Συνόδου ανοίγεται ένας θεολογικός διάλογος εντός της Ορθοδόξου Εκκλησίας, ένας διάλογος με τον εαυτό Της, ένας διάλογος που ίσως Της επιτρέψει να αρθρώσει ουσιαστικό λόγο προς τον κόσμο.
                Το πρόβλημα, για μένα, βρίσκεται μόνο στην επιθυμία να αποφευχθεί η παρούσα Σύνοδος με οποιαδήποτε πρόφαση, επειδή κάποιοι ίσως φοβούνται πως η Σύνοδος θα ανοίξει (όπως έχει ήδη κάνει) παράθυρα που έχουν μείνει απ᾽αιώνων κλειστά. Εσείς, ως ποιητής, γνωρίζετε το ποίημα του Αλεξανδρινού για τα παράθυρα: “ίσως το φως θάναι μια νέα τυραννία, / ποιος ξέρει τι καινούργια πράγματα θα δείξει.” Είναι δυνατόν, όμως, για τον οποιοδήποτε Χριστιανό να επιλέγει να ζει στο σκοτάδι, όσο και αν μας βολεύει στο βαθμό που αποκρύπτει από τα μάτια μας ό,τι βρίσκουμε δυσάρεστο ή αποκρουστικό; Είναι δυνατόν η Εκκλησία του Χριστού, του φωτός του αληθινού του φωτίζοντος “πάντα ἄνθρωπον ἐρχόμενον εἰς τὸν κόσμον” (Ιω. 1:9), να φοβάται το φως;
                π. Π. Καποδίστριας: Κατά τη γνώμη σας θα αποτελέσει η Αγία και Μεγάλη Σύνοδος συνέχεια των Οικουμενικών Συνόδων και ποια η θέση των αποφάσεων των ενδιάμεσων Συνόδων μετά το Σχίσμα;
                π. Παντελεήμων Μανουσάκης: Ο πρωταρχικός σκοπός της Συνόδου της Πεντηκοστής του 2016, όπως τον αντιλαμβάνομαι, δεν είναι να προστεθεί μία Οικουμενική Σύνοδος στην σειρά των Συνόδων της πρώτης χιλιετίας, αλλά το να επανακτήση η Ορθόδοξος Εκκλησία και στο πανορθόδοξο επίπεδο το ζειν συνοδικώς. Η ιστορία θα κρίνει το ποιά είναι η θέση της παρούσας Συνόδου στην ζωή και στην πορεία της Εκκλησίας. Νομίζω, όμως, πως η ιστορία της Εκκλησίας χαρακτηρίζεται από μια συνέχεια, χωρίς τούτο να σημαίνει στασιμότητα. Η συνέχεια στην οποία αναφέρομαι κατορθώνει να συνενώσει δύο στοιχεία που ίσως φανούν αντιφατικά εκ πρώτης όψεως, δηλαδή, την ταυτότητα και την εξέλιξη της Εκκλησίας. Δεν νομίζω πως θα ήταν σωστό να κριθεί η επί θύραις Σύνοδος υπό το φως μιας αρχαιολογικής προοπτικής, δηλαδή, υπό το πρίσμα του παρελθόντος, αλλά θα πρέπει να αξιολογηθεί με την ματιά του μέλλοντος, πράγμα το οποίο δεν μπορεί να γίνει κατά την παρούσα στιγμή. Όλα τα πράγματα στην ιστορία, μας λέει ο αγ. Μάξιμος ο Ομολογητής, ακολουθούν το τρίπτυχο σκιά – εικόνα – αλήθεια. Η αλήθεια των πραγμάτων βρίσκεται στα έσχατα. Το παρόν εικονίζει την αλήθεια και αληθεύει στο βαθμό ακριβώς που εικονίζει με πιστότητα την εσχατολογική αλήθεια. Θα ήταν παρακινδυνευμένο για μας σήμερα να αποπειραθούμε μια αποτίμηση της Συνόδου πριν καν μάλιστα αποπερατώσει το έργο της.
                Σίγουρα στην συζήτηση αυτή δεν έχουν θέση τα επιχειρήματα που προσπάθησαν να πλήξουν το κύρος της Συνόδου επί της βάσεως πρακτικών ζητημάτων, όπως για παράδειγμα, του αριθμού των συμμετεχόντων επισκόπων. Έγραψα και αλλού πως η ιστορία των επτά Οικουμενικών Συνόδων καθιστά σαφές πως δεν συμμετείχαν όλοι οι ανά την οικουμένη επίσκοποι, ούτε θα ήταν και πρακτικά δυνατόν να συμβεί κάτι τέτοιο. Το ερώτημα για το αν θα μπορούσε να θεωρηθεί μια Σύνοδος Οικουμενική εφ᾽όσον δεν συμμετέχουν σε αυτήν άλλες Χριστιανικές ομολογίες είναι για μένα ανοικτό και παρουσιάζει μεγαλύτερο ενδιαφέρον. Θα πρέπει κάποια στιγμή στο μέλλον να γίνει μια νηφάλια συζήτηση για το πώς επισήμως (διότι ακούμε πολλές και αντικρουόμενες απόψεις) θεωρεί η Ορθόδοξος Εκκλησία αυτές τις Χριστιανικές ομολογίες, με τις οποίες δεν βρίσκεται σε ευχαριστιακή κοινωνία.
                π. Π. Καποδίστριας: Το ερώτημα όμως που γεννάται είναι αν μιλάμε για σχίσματα, για αιρέσεις ή για ένα συνδυασμό των δύο; Και ποια η διαβάθμιση των δύο αυτών καταστάσεων;
               π. Παντελεήμων Μανουσάκης: Αυτά είναι ερωτήματα στα οποία, φυσικά, δεν μπορώ να δώσω απαντήσεις (ούτε θα ενδιέφερε κανέναν η δική μου απάντηση), αλλά είναι και ερωτήματα τα οποία με βασανίζουν, αναλογιζόμενος πως η αίρεση προσβάλλει μεν την πίστη, το σχίσμα όμως πληγώνει την αγάπη και ίσως, υπό το πρίσμα της ιεράρχησης που μας προσφέρει ο απόστολος Παύλος, όπου μείζων της πίστεως η αγάπη (Α´ Κορ. 13:13), να είναι το σχίσμα μεγαλύτερο κακό στο εκκλησιαστικό σώμα από την αίρεση. Το κείμενο της παρούσας Συνόδου για τις Σχέσεις της Ορθοδόξου Εκκλησίας προς τον Λοιπόν Χριστιανικόν Κόσμον δεν εξετάζει, κατά την γνώμη μου, σε ικανοποιητικό βάθος τα ερωτήματα αυτά. Είναι, όμως, ένα πρώτο θεμιτό και θετικό βήμα προς την σωστή κατεύθυνση.
              π. Π. Καποδίστριας: Ευχαριστώ πολύ για την καλοσύνη Σας, να απαντήσετε στα ερωτήματά μας και Σας εύχομαι ό,τι Αισιότερο!
              π. Παντελεήμων Μανουσάκης: Κι εγώ Σας ευχαριστώ!

    Οι πιο αναγνώστες μας Αναγνώστες

    Related Posts with Thumbnails