Θεοφάνια στο Χονγκ Κονγκ. Για πρώτη φορά η Κατάδυση του Τιμίου Σταυρού

Στό Χόνγκ Κόνγκ οἱ Ὀρθόδοξοι πιστοί ἑόρτασαν μέ λαμπρότητα τήν ἑορτή τῶν Θεοφανίων, ἀλλά καί τήν ἑορτή τῶν Χριστουγέννων μέ τό παλαιό Ἡμερολόγιο. Ἡ Πανηγυρική Ἀκολουθία τελέστηκε τό βράδυ τῆς 6ης Ἰανουαρίου μέ διπλά Ἀναγνώσματα καί ἑόρτιους ὕμνους, προεξάρχοντος τοῦ Σεβασμιότατος Μητροπολίτη Χόνγκ Κόνγκ καί Ἄπω Ἀνατολῆς κ. Νεκταρίου καί τή συμμετοχή πλήθους πιστῶν διαφόρων ἐθνικοτήτων, συμπεριλαμβανομένων Σλάβων καί Ρώσσων, οἱ ὁποῖοι ἑόρταζαν μέ τό παλαιό Ἡμερολόγιο τήν ἑορτή τῶν Χριστουγέννων.

Μετά τό πέρας τῆς θείας Λειτουργίας τελέστηκε ὁ Μέγας Ἁγιασμός τῶν Θεοφανίων.

Σήμερα, Κυριακή 10 Ἰανουαρίου, μετά τό πέρας τῆς Θείας Λειτουργίας, οἱ Ὀρθόδοξοι πιστοί μετέβησαν στήν περιοχή Στάνλεϋ, ὅπου στήν προβλήτα Μπλέηκ τοῦ Ναυτικοῦ Μουσείου τοῦ Χόνγκ Κόνγκ τελέστηκε, γιά πρώτη φορά στήν ἱστορία τῆς Ὀρθοδόξου Ἐκκλησίας στό Χόνγκ Κόνγκ καί γενικώτερα στήν Κίνα, ἡ Ἀκολουθία τοῦ Ἁγιασμοῦ τῶν Ὑδάτων καί τῆς καταδύσεως τοῦ Τιμίου Σταυροῦ. Μετά τό πέρας τῆς Ἱερᾶς Ἀκολουθίας, ὁ Σεβ. Μητροπολίτης Χόνγκ Κόνγκ καί Ἄπω Ἀνατολῆς κ. Νεκτάριος ἐξήγησε στούς παρευρισκομένους τό νόημα τῆς Ἀκολουθίας, εὐλόγησε τόν κ. Simon Appleby, ὁ ὁποῖος ἐβούτηξε καί ἔπιασε τόν Σταυρό, εὐχαρίστησε τίς Ἑλληνικές Προξενικές καί Λιμενικές Ἀρχές, ἀλλά καί ὅλους ὅσοι συνέβαλαν γιά τήν πραγματοποίηση τοῦ ἱστορικοῦ αὐτοῦ γεγονότος καί ἰδιαιτέρως ἐξέφρασε τήν εὐγνωμοσύνη του πρός τίς Ἀρχές τοῦ Χόνγκ Κόνγκ καί τήν Διοίκηση τοῦ Ναυτικοῦ Μουσείου γιά τήν παραχώρηση τῆς σχετικῆς Ἀδείας καί τήν χρήση τῆς κεντρικῆς Προβλήτας.

Στή συνέχεια ἡ Ἱερά Μητρόπολις παρέθεσε ἑόρτιο γεῦμα σέ ὅσους συμμετεῖχαν στό ἱστορικό αὐτό γεγονός γιά τήν Ὀρθόδοξη Ἐκκλησία τοῦ Χόνγκ Κόνγκ.

Επιστροφή στη Magna Grecia πάνω σε στίχους Διονύση Σέρρα

Ο "Πλατύφορος", η εύρωστη και καλλίκαρπη αυτή Εταιρεία Μελέτης, Έρευνας, Προαγωγής Πολιτισμού, τον Οκτώβριο του 2008 πραγματοποίησε ταξίδι ψυχαγωγικό (με την αρχαιοελληνική ασφαλώς έννοια) στους τόπους της Μεγάλης Ελλάδας (στα ελληνόφωνα χωριά της Απουλίας) και τη Σικελία.

Αμέσως μετά, ο συνταξιδιώτης σ' εκείνη την εξόρμηση Ζακυνθινός ποιητής ΔΙΟΝΥΣΗΣ ΣΕΡΡΑΣ, ακριβός φίλος και συνεργάτης του ΙΣΚΙΟΥ μας, εποίησε κάποια υπέροχα τρίστιχα, υπό τον τίτλο "ΣΤΑΣΕΙΣ ΠΝΟΗΣ ΣΤΗ MAGNA GRECIA", τα οποία είχαμε την τιμή να πρωτοδημοσιεύσουμε λίγο μετά (στις 18 Νοεμβρίου 2008) στο πολυπεριοδικό μας, εδώ.

Σήμερα επιστρέφουμε στη Νότιο Ιταλία, με φιλικούς πλοηγούς μας τους ανθρώπους του "Πλατύφορου" και μάλιστα τον Δ. Λευκαδίτη, οι οποίοι παρήγαγαν δυο εκφραστικότατα βιντεάκια, στα οποία συνδυάζονται υπέροχα οι εύστοχοι εκείνοι στίχοι του Σέρρα με εικόνες από το θαυμάσιο ταξίδι τους κι εντόπια μουσική! Είναι αυτά:

Μίκη Θεοδωράκη προς Συνέλληνες δύο Επιστολές

[Από διάφορους φίλους έφθασαν αυτές τις μέρες στο ηλεκτρονικό γραμματοκιβώτιο του ΙΣΚΙΟΥ μας  οι παρακάτω Επιστολές του Μίκη Θεοδωράκη προς τον Στέφανο Ληναίο, αλλά μέσω αυτού προς τους συνΈλληνες. Η κορυφαία αυτή και γιγάντια μορφή του τόπου μας βρήκε αυτό τον τρόπο ν'  απευθυνθεί προς όλους μας, κηρύσσοντας μια νεότερη μορφή Αντίστασης.

Θεωρούμε καθήκον να τού παραχωρήσουμε ιστότοπο, ώστε ν'  ακουσθεί η στεντόρεια και αγωνιώδης φωνή του, η οποία -αν μη τι άλλο-  εκπορεύεται από μύχια αγάπη γι'  αυτόν τον τόπο. Ας τον ακούσουμε και ο καθείς ας βγάλει τα συμπεράσματά του:]

ΕΠΙΣΤΟΛΗ ΠΡΩΤΗ

ΜΙΚΗΣ ΘΕΟΔΩΡΑΚΗΣ

Επιφανούς 1

117 42, Αθήνα

τηλ: 210-9214863
fax 210-9236325
e-mail: mikisthe@otenet.gr
Προς: κ. Στέφανο Ληναίο

Αθήνα, 21.12.2009

Αγαπητέ μου Στέφανε,

Προχτές το βράδυ στην ΝΕΤ ο Νίκος Δήμου στην εκπομπή «Στα άκρα» επαναλάμβανε τις γνωστές απόψεις Ρεπούση - Λιάκου - Κουλούρη - Άννας Φραγκουδάκη και του νέου «φρούτου», της κ. Δραγώνα, βουλευτού του ΠΑΣΟΚ και «ειδικής γραμματέως του Ενιαίου Διοικητικού Τομέα Θεμάτων Εκπαιδευτικού Σχεδιασμού Εκπαίδευσης Ελληνοπαίδων», δηλαδή στην καρδιά της διαμόρφωσης της σκέψης, των γνώσεων και του ήθους των Ελλήνων του μέλλοντος. Στην συμμορία συμμετέχει και ο κ. Νίκος Μουζέλης, σύζυγος της κ. Θ. Δραγώνα, καθηγητής του LSE (?) και επιστημονικός υπεύθυνος του «Κέντρου Ανάπτυξης Εκπαιδευτικής Πολιτικής της ΓΣΕΕ»!!! Άλλο ένα πόστο-κλειδί. Το 1999 συναντάμε την κ. Δραγώνα μαζί με τους «επιφανέστερους Έλληνες αναθεωρητές ιστοριογράφους» σε διεθνές συνέδριο στην Χάλκη του CDRSEE (Κέντρο για την Δημοκρατία και την Συμφιλίωση στην Νοτιοανατολική Ευρώπη) και του ΕΛΙΑΜΕΠ (έδρα του κ. Βερέμη) με θέμα την «Εθνική Μνήμη» (δηλ. λέω εγώ, «πώς θα καταργήσουμε την εθνική μας μνήμη»). Η κ. Δραγώνα στο βιβλίο της «Τι είν’ η πατρίδα μας;» πιάνει τον … ταύρο από τα κέρατα (θαύμασε ύφος γραφής): «Η ελληνική ταυτότητα δεν υπήρχε πριν από τον 19ο αιώνα. Δημιουργήθηκε έξωθεν σε μια εποχή εθνικισμού, αποικιοκρατίας και επεκτατικού ιμπεριαλισμού. Κοντολογίς κάποιοι από το εξωτερικό μάς είπαν τον 19ο αιώνα ότι είμαστε Έλληνες κι εμείς το δεχθήκαμε για να κονομήσουμε (!!!) πουλώντας το παραμύθι ότι είμαστε απόγονοι των αρχαίων Ελλήνων». (Τρέμετε άθλιοι «κονομάκηδες» Σεφέρη και Ελύτη, που στην ομιλία σας κατά την απονομή του βραβείου Νόμπελ υμνήσατε την συνέχεια του ελληνικού έθνους από τον Όμηρο έως σήμερα). Στο εν λόγω βιβλίο της η σύμβουλος της κ. Άννας Διαμαντοπούλου αναφέρει σχετικά: «Η αρχαιότητα χρησιμοποιείται σαν πρότυπο υπεριστορικό (!) με αποτέλεσμα να "αποδεικνύει" την αναξιότητα της ελληνικής κοινωνίας και του πολιτισμού της».

Επίσης το Έθνος περιγράφεται ως «οντότητα υπερχρονική και στατική», με αποτέλεσμα να ναρκοθετείται η έννοια της εξέλιξης και να καλλιεργούνται αντίθετα με τις αξίες της εποχής μας «εθνοκεντρισμός και ξενοφοβία».

Ο μόνος που απάντησε δημοσίως σ’ αυτά, απ’ ό,τι γνωρίζω, είναι ο Κώστας Γεωργουσόπουλος σε τελευταίο άρθρο του στα «ΝΕΑ», ο οποίος προς τιμήν του απαντώντας σε σχετικό με τα παραπάνω άρθρο της κ. Άννας Φραγκουδάκη, στενής φίλης και ομοϊδεάτισσας της ειδικής γραμματέως του υπουργείου Παιδείας: «Η κ. Φραγκουδάκη θεωρεί πως κάθε αναφορά σε πατρίδα, πατριωτισμό, έθνος είναι συντηρητική, δεξιά και σχεδόν φασιστική πολιτική (…). Έτσι καλό θα είναι να απαλειφθούν από τα σχολικά βιβλία όλα τα ποιήματα, τα διηγήματα και τα δοκίμια που αναφέρουν θετικούς χαρακτηρισμούς ως έννοιες «πατρίδα», «έθνος». Πρέπει ευθύς να αφαιρεθούν από τα σχολικά εγχειρίδια όλες οι αναφορές που υπάρχουν στο έργο του Σολωμού και ιδίως στον πατριδοκαπηλικό «Ύμνο εις την Ελευθερίαν» στις έννοιες «πατρίδα» και «έθνος». Αν δεν γίνεται να καταχωνιαστεί η «Ιστορία του Ελληνικού Έθνους» του Παπαρηγόπουλου, καλό θα είναι να καεί. Οπωσδήποτε όμως θα πρέπει να καεί και μάλιστα δημοσίως το φασιστικό μυθιστόρημα της Πηνελόπης Δέλτα «Για την Πατρίδα». Να εξοβελισθούν τα δεκατετράστιχα του Παλαμά «Πατρίδες» (…). Εντός σύντομης προθεσμίας πρέπει να αλλάξουν όνομα η ποδοσφαιρική ομάδα «Εθνικός», το «Εθνικό Θέατρο», η εφημερίδα «Έθνος», το «Πατριωτικό Ίδρυμα», το «Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών», το Υπουργείο Εθνικής Αμύνης και το Υπουργείο Εθνικής Παιδείας και Θρησκευμάτων, η Εθνική Λυρική Σκηνή κλπ. κλπ.».

Όπως καταλαβαίνεις, μπροστά σ’ αυτή την βαρυχειμωνιά που μας προέκυψε ξαφνικά, ένας μονάχα κούκος δεν φέρνει την Άνοιξη. Εκτός πια κι αν όλοι οι Έλληνες, ανώνυμοι και επώνυμοι, έχουν περιπέσει σε χειμερία νάρκη ή έχουν (έχουμε) χάσει τα ανακλαστικά μας ως Έλληνες πατριώτες…

Νομίζω ότι ήρθε ο καιρός, πρώτον να ενημερώσουμε όσο γίνεται πιο πλατειά, πιο υψηλά και πιο βαθειά τους Έλληνες πολίτες, ανεξάρτητα από μόρφωση, ιδιότητα, ειδικότητα, επάγγελμα και αξίωμα. Δεύτερον να αποκαλύψουμε τη συνωμοσία και τους συνωμότες έναν-έναν, να αποκαλύψουμε τις απόψεις, τις προσπάθειες, τις πράξεις και τα έργα τους και κυρίως αυτούς που κρύβονται πίσω τους, που φαίνεται ότι είναι τόσο ισχυροί και επικίνδυνοι, ώστε να έχουν ως τώρα κατορθώσει να τους προωθήσουν στα νευραλγικότερα σημεία της εθνικής μας ζωής και ειδικά στην Παιδεία, στα ΜΜΕ, ακόμα και στο Κέντρο όπου σχεδιάζεαι η εξωτερική μας πολιτική, στο Υπουργείο Εξωτερικών! Τρίτον, να προβάλουμε τις λεπτομερείς αποκαλύψεις του «ΑΡΔΗΝ» για την ΕΛΙΑΜΕΠ, που φαίνεται ότι παίζει τον ρόλο της ραχοκοκκαλιάς απ’ όπου εκπορεύονται οι ειδικευμένες ομάδες των συνωμοτών. Τέταρτον, να περάσουμε όσο γίνεται περισσότερο στην αντεπίθεση, αφού πρώτα πεισθούν όλοι ότι η πατρίδα μας αντιμετωπίζει τον μεγαλύτερο ίσως κίνδυνο στην ιστορία της, γιατί αυτή τη φορά προέρχεται από τα μέσα και όχι από έξω, όπως έως τώρα. Δεν αντιμετωπίζουμε εχθρικούς στρατούς με όπλα που τραυματίζουν και σκοτώνουν τα σώματα αλλά την ψυχή μας! Γιατί έχουμε μέσα στο σώμα μας έναν καρκίνο, που αν τον αφήσουμε να γενικευθεί, το αποτέλεσμα θα είναι να καταστραφούν τα ευαίσθητά μας «όργανα», δηλαδή οι αξίες, πάνω στις οποίες στηρίζεται η ίδια η ζωή του «σώματος», που είναι η ελληνική κοινωνία, η ελληνική πατρίδα και το ελληνικό έθνος, που κατ’ εικόνα και ομοίωσή τους γεννηθήκαμε, μεγαλώσαμε και γίναμε αυτοί που είμαστε -καλοί, κακοί αλλά είμαστε εμείς και όχι κάποιοι απρόσωποι, όπως επιχειρούν ως φαίνεται να μας κάνουν ξένοι και ντόπιοι συνωμότες, για τα δικά τους συμφέροντα.

Επειδή γνωρίζω ότι συμφωνείς μ’ αυτές τις απόψεις, σου στέλνω μαζί με το γράμμα αυτό (που, αν νομίζεις, μπορεί να πάρει δημοσιότητα), μια προσωπική έκκληση προς τους συμπατριώτες μας, με τον τίτλο «Για την υπεράσπιση της εθνικής μας συνείδησης».

Πιστεύω ακράδαντα ότι όπως στην εποχή της Εθνικής Αντίστασης ο κύριος στόχος ήταν η Ελευθερία της πατρίδας και τον καιρό της Αντίστασης κατά της Χούντας η Δημοκρατία, σήμερα που προβάλλουν όλο και πιο πολύ οι κίνδυνοι, τόσο εξωτερικοί όσο και εσωτερικοί, για την ακεραιότητα της πατρίδας μας (κάθε μορφής), ο κύριος στόχος όλων των Ελλήνων, ανεξάρτητα από ιδεολογίες και κόμματα, θα πρέπει να είναι ο Πατριωτισμός.

Σε χαιρετώ με αγάπη,

Μίκης Θεοδωράκης

ΕΠΙΣΤΟΛΗ ΔΕΥΤΕΡΗ

Αθήνα, 22.12.2009

Αγαπητέ μου Στέφανε,

Η φιλοδοξία μου αυτή τη στιγμή είναι να ξεκινήσουμε μιαν αληθινή εκστρατεία για τα θέματα αυτά που τα θεωρώ εξ ίσου σημαντικά και κρίσιμα με τον κίνδυνο της Δικτατορίας. Τουλάχιστον αυτό μου λέει η πείρα και η διαίσθησή μου.

Μακάρι να συμφωνείς μαζί μου. Όλα αυτά τα χρόνια μας προωθείς κείμενα συναφή καταγγέλλοντας το μαράζι που ροκανίζει την χώρα και τον λαό μας.

Πιστεύω πως ήρθε η ώρα. Το κείμενο αυτό, αν σε βρίσκει σύμφωνο, πρέπει να πάει παντού.

Στην αρχή σκέφτηκα να βρω διάφορους επώνυμους. Όμως τελικά βρίσκω τον «ηλεκτρονικό» τρόπο δημοκρατικότερο κα ασφαλέστερο. Εξ άλλου μας ενδιαφέρουν οι χιλιάδες απλοί πολίτες, που σίγουρα υποφέρουν όπως εμείς.

Γι’ αυτό προτείνω στο τέλος του κειμένου (εννοώ και τις αποκαλύψεις του ΑΡΔΗΝ) να μπει μια σχετική έκκληση προς τον κόσμο που συμφωνεί, να υπογράψει στην δική σου ηλεκτρονική διεύθυνση, προσθέτοντας αν το επιθυμεί τα δικά του σχόλια και προτάσεις.

Για όλα αυτά σε παρακαλώ να έχουμε μια τακτική επαφή και όταν χρειαστεί, να περάσεις να τα πούμε και δια ζώσης…

Με αγωνιστικούς χαιρετισμούς,

Μίκης Θεοδωράκης

"Μουσικός Ελληνομνήμων", τεύχος 4

Τελειώνοντας τον ετήσιο κύκλο 2009 γίναμε κοινωνοί του τέταρτου τεύχους (Σεπτεμβρίου - Δεκεμβρίου 2009 και 48 σελίδων) του Μουσικού Ελληνομνήμονα, δηλαδή της περιοδικής έκδοσης του Εργαστηρίου Ελληνικής Μουσικής του Τμήματος Μουσικών Σπουδών του Ιονίου Πανεπιστημίου.

Όπως και από προηγούμενες παρουσιάσεις μας έχει γίνει γνωστό, το τετραμηνιαίο αυτό (λιτό, αλλά μεστότατο περιεχομένου) περιοδικό έχει σκοπό την προβολή της πρωτότυπης ερευνητικής δουλειάς του Εργαστηρίου, αλλά και να λειτουργήσει ως γόνιμο βήμα ανταλλαγής απόψεων για το παρελθόν, το παρόν και το μέλλον της μουσικής στη χώρα.

Στο ανά χείρας μας τεύχος: ο Κώστας Καρδάμης προσφέρει νέες αρχειακές πληροφορίες για την αινιγματική προσωπικότητα του Ιωάννη Αριστείδη, καθηγητή μουσικής στην Ιόνιο Ακαδημία, καθώς και για τη διδασκαλία της μουσικής στο παραπάνω ίδρυμα, το οποίο αποτελεί και πρόγονο του σημερινού Ιονίου Πανεπιστημίου. Επίσης, η Στέλλα Κουρμπανά ανασυνθέτει τα πρόσωπα, τα γεγονότα και τις συνθήκες που συνδέθηκαν με τη μουσική του θρυλικού έργου του Αλέξανδρου Ραγκαβή Του Κουτρούλη ο γάμος, ο Μάρκος Δραγούμης παρουσιάζει μια άγνωστη επιστολή του Egon Wellesz προς τον Κωνσταντίνο Ψάχο και η Έλλη Γλαρού αποδελτιώνει τους μουσικούς όρους που περιλαμβάνει το Λεξικόν Αγγλοελληνικόν του Γεωργίου Πολυμέρη.

Σημειωτέον, ότι ο Μουσικός Ελληνομνήμων διατίθεται δωρεάν από το Εργαστήριο Ελληνικής Μουσικής και αποστέλλεται ταχυδρομικά στους ενδιαφερόμενους, αρκεί και οι ενδιαφερόμενοι να το ζητήσουν. Πληροφορίες, προηγούμενα τεύχη και εγγραφές παραληπτών στο eremus@ionio.gr .

"The Eye of Beauty", ένα ντοκιμαντέρ για τον απανθρωπισμό στους παλαιστινιακούς καταυλισμούς του Λιβάνου

Αντί ευχετήριας κάρτας για τις γιορτές των Χριστουγέννων και του Καινούργιου Χρόνου, ο οπερατέρ του MEGA και σκηνοθέτης δημιουργικού ντοκιμαντέρ Μανώλης Δημελλάς (ο ενίοτε και συνεργάτης του ΙΣΚΙΟΥ) μάς απέστειλε το νέο του ντοκιμαντέρ, που συνυπογράφει με τον συγγραφέα Νίκο Κλειτσίκα και που - όπως έχουμε παλαιότερα αναγγείλει- αφορά στους παλαιστινιακούς καταυλισμούς, οι οποίοι "ανθούν" στον Λίβανο, σε μιαν εποχή μάλιστα που ο δυτικός κόσμος βρίσκεται κυριολεκτικά στον... κόσμο του.

Στους ασφυκτικούς αυτούς καταυλισμούς, όπου δεκάδες χιλιάδες οικογένειες, "στραγγαλίζονται" στην καθημερινότητά τους, περιπλανήθηκαν οι δύο δημιουργοί του ντοκιμαντέρ Ain al-Hilweh (Eye of Beauty): Το Μάτι της Όμορφης, όπως χαρακτηριστικά ονομάζεται ένας καταυλισμός 50.000 κατοίκων.

Θυμίζουμε, ότι πρόκειται για ένα ντοκιμαντέρ διάρκειας 25 λεπτών, προϊόν της δεκαήμερης παραμονής επιτόπου των δημιουργών της ταινίας Μανώλη Δημελλά και Νίκου Κλειτσίκα, αρχικά τον περασμένο Μάιο και μιας ακόμη τριήμερης επίσκεψης, τον περασμένο Νοέμβριο. Δύο άνθρωποι ευαισθητοποιημένοι στα θέματα των ανθρωπίνων δικαιωμάτων με εμπειρική... διατριβή στο παλαιστινιακό.

Αξιοποίησαν ο μεν Δημελλάς τις τεχνικές και πρακτικές διευκολύνσεις, που του παρείχε η τηλεόραση του MEGA και ο Κλειτσίκας, μέλος του Συνδέσμου Ελληνοπαλαιστινιακής Φιλίας την εμπειρία από τις επανειλημμένες επισκέψεις στους παλαιστινιακούς καταυλισμούς, της Συρίας, της Ιορδανίας, της Αιγύπτου. Το παραχθέν νοκιμαντέρ θα συμμετάσχει μάλλον, στο Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης. Τους ευχόμαστε να πάει όσο καλύτερα γίνεται και μάλιστα να ευιαθητοποιήσει προς την δέουσα κατεύθυνση τον ουμανισμό του πολιτισμένου (ας πούμε...) κόσμου.

Για τον οικολογικό λόγο του Οικουμενικού Πατριαρχείου στο Περιοδικό "Εφημέριος"

Έφθασε σήμερα στα χέρια μου το τεύχος Νοεμβρίου 2009 (ναι, από τον πάλαι ποτέ Νοέμβριο, τώρα έφθασε!!!) του μηνιαίου περιοδικού ΕΦΗΜΕΡΙΟΣ (της Ιεράς Συνόδου της Εκκλησίας της Ελλάδος), το οποίο διάγει -κατά το 2009- το 58ο έτος της ηλικίας του και, πλέον, υπό την διεύθυνση σύνταξης του πολυτάλαντου φίλου Αλέξανδρου Κατσιάρα, ανανεώθηκε κατά πολύ επί το θεολογικότερο και ποιοτικότερο. Κατέστη πράγματι περισσότερο μεστό και καλαίσθητο, στοχεύοντας επιτυχώς στο να κεντρίζει, όχι μονάχα το ενδιαφέρον του εφημεριακού μας Κλήρου, αλλά συνάμα να διαβάζεται από τους ψαγμένους πνευματικούς ανθρώπους του καιρού μας.

Ο γράφων έχει την τιμή να συμπεριλαμβάνεται, με συνοδική απόφαση, στα μέλη της Συντακτικής Επιτροπής για το 2009 και ήδη στο ανά χείρας τεύχος να παρουσιάζει ένα εκτεταμένο κείμενο, το οποίο δημοσιεύτηκε στις σελίδες "Ορθόδοξη Οικουμένη" (σσ. 18-23). Αφορά στις νεότερες πτυχές των οικολογικών πρωτοβουλιών του Οικουμενικού Πατριαρχείου και δη του Προκαθημένου των Ορθοδόξων Πατριάρχη Βαρθολομαίου. Στην εργασία αυτή δεν περιλαμβάνεται το Οικολογικό Συμπόσιο στον Μισισιπή, μια και το κείμενο γράφτηκε την περασμένη Άνοιξη, για το τεύχος Ιουνίου, αλλά καθυστέρησε να δημοσιευθεί.

Παρακάτω μπορείτε να λάβετε μια πρώτη γεύση από το εν λόγω κείμενο.

π.Π.Κ.

Ο οικολογικός λόγος του Οικουμενικού Πατριαρχείου

(Νεότερες πτυχές)

Πρωτ. Παναγιώτη Καποδίστρια

Γενικού Αρχιερατικού Επιτρόπου Ι. Μητροπόλεως Ζακύνθου

Είναι στις μέρες μας παγκοίνως γνωστές οι προσπάθειες και πρωτοβουλίες του Φαναρίου, ιερού Κέντρου και φωταγωγού της απανταχού Ορθοδοξίας, προς την κατεύθυνση του συναγερμού της ανθρωπότητας έναντι του ορατού κινδύνου της γης μας, εξαιτίας των πολυειδών και δυσεπίλυτων οικολογικών προβλημάτων.

Ο πρώτος διδάξας, μακαριστός Πατριάρχης Δημήτριος Α΄, παρέδωσε την ευθυνοφόρο σκυτάλη στον διάδοχό του, σημερινό Πρωθιεράρχη της Μεγάλης του Χριστού Εκκλησίας κ. Βαρθολομαίο Α΄, ο οποίος κατά την τελευταία εικοσαετία, μαζί με τους πολύτιμους συνεργάτες του εντός κι εκτός Φαναρίου, έχουν επιδοθεί σε συγκεκριμένες αξιοπρόσεκτες και ιστορικής σημασίας κινήσεις ευαισθητοποίησης της παγκόσμιας κοινότητας, δεδομένων των περιβαλλοντικών προβλημάτων, συσσωρευμένων ήδη και ιδιαίτατα ανησυχητικών.

Βέβαια, εκ προοιμίου χρειάζεται να έχουμε κατά νου, ότι το Οικουμενικό Πατριαρχείο δεν διαθέτει δύναμη κοσμική, ούτε μπορεί να επηρεάσει τους ηγέτες των λαών hic et nunc, μεταχειριζόμενο πιέσεις οικονομικής, κοινωνικής μορφής. Η ισχύς του, πνευματική μονάχα, απορρέει από την δισχιλιετή εμπειρία μέσα στην αγαπητική ατμόσφαιρα της Χριστιανικής Κοσμολογίας και Ανθρωπολογίας, απ’ όπου αντλεί μηνύματα για μιαν αυθεντική ζωή μέσα σ’ ένα περιβάλλον, το οποίο προήλθε «εκ του μη όντος εις το είναι» από την πηγή της Αγάπης, που ΕΙΝΑΙ ο Θεός Δημιουργός.

Δύναμη λοιπόν του Φαναρίου είναι ο λόγος του, εμβαπτισμένος πάντοτε στην Αγία Γραφή και την Ιερά Παράδοση της Εκκλησίας μας, αλλά κι εκφραζόμενος ολοένα με νεότερες μεθόδους και σύγχρονες πρακτικές.

Ήδη ο Οικουμενικός Πατριάρχης κ. Βαρθολομαίος Α΄, με τη ρομφαία του ευθαρσούς λόγου και των σοφών σκέψεών του υπέρ αδυνάτου (του φυσικού περιβάλλοντος, εννοείται) έχει αποσπάσει την καθολική αναγνώριση από την παγκόσμια κοινότητα ως «Πράσινος Πατριάρχης». Τούτο σημαίνει, ότι όλοι πλέον γνωρίζουν (έστω και αν κάποιοι εθελοτυφλούν, κυρίως λόγω του αδιέξοδου εγκλωβισμού τους στην αυτάρεσκη μικρο-πνευματικότητά τους), ότι εκεί στην Πόλη του Κωνσταντίνου και δη στο ταπεινό και περίκλειστο Φανάρι, επιβιώνει μια σπίθα αγωνιώδους ελπίδας για το Περιβάλλον, ένας πνευματικός ηγέτης, ο οποίος ξαγρυπνά «επί σκοπόν», επισημαίνοντας όπου δει τους inter portas κινδύνους.

Ολόκληρο το κείμενο, μπορείτε ν' αναγνώσετε στο NaturaZante, εδώ.

Οι μοτοσυκλετιστές και τα κουκλάκια / The 2009 IMOC Cape Town Charity Toy Run

Σήμερα Σάς έχουμε μια τρυφερή αποκλειστικότητα. Μάς έρχεται από τη South Africa και μάλιστα από το Johannesburg. Γνωρίζετε (βεβαίως, βεβαίως) το πάθος μου με αυτό τον τόπο και με πολλή χαρά Σάς παρουσιάζω κάμποσες φωτογραφίες από ένα δρώμενο που διαδραματίζεται εκεί κάτω κάθε χρόνο, την τελευταία Κυριακή του Νοεμβρίου.

Ο φίλος εικαστικός Διονύσης Πάλμας βρέθηκε στη Νότιο Αφρική τον προπερασμένο μήνα και, γνωρίζοντας το πάθος μου για την Αφρική αλλά και παρακολουθώντας τις πολλαπλές σχετικές δημοσιεύσεις μας εδώ στον "Ίσκιο", μερίμνησε ώστε να μάς πλουτίσει με νοτιοαφρικάνικα φρέσκα χρώματα.

Τι συμβαίνει, λοιπόν, κάθε Νοέμβριο εκεί στον Νότο του Κόσμου; Συγκεντρώνονται περισσότεροι από 65.000 μοτοσυκλετιστές απ' όλες σχεδόν τις πόλεις της Νοτίου Αφρικής σ' ένα στάδιο στο Cape Town κυρίως, αλλά και στο Johannesburg, όπου φέρνουν μικρά ή μεγαλύτερα μαλακά παιχνίδια, εν προκειμένω αρκουδάκια, τα οποία καταθέτουν σ' έναν καθορισμένο τόπο.

Το τρυφερό αυτό event διαδραματίζεται για φιλανθρωπικούς σκοπούς, τα δε κουκλάκια συγκεντρώνει η φιλανθρωπική οργάνωση Toy Run! Ξεκίνησε το 1982 ταυτόχρονα στο Cape Town και στο Johannesburg από την Italian Motorcycle Owners Club Ιταλική (IMOC). 

Οι εδώ φωτογραφίες του Διονύση Πάλμα είναι της Κυριακής, 29ης Νοεμβρίου 2009. Χαρείτε τις!

Θεοφάνια στο Φανάρι και Αγιασμός των Υδάτων στον Κεράτιο 2010

Ρεπορτάζ - φωτό: Νικόλαος Μαγγίνας

Λαμπρός ήταν σήμερα ο εορτασμός των Θεοφανείων στο Οικουμενικό Πατριαρχείο και τους Ναούς της Κωνσταντινούπολης. Στον πάνσεπτο Πατριαρχικό Ναό του Αγίου Γεωργίου, στο Φανάρι, ο Οικουμενικός Πατριάρχης Βαρθολομαίος προεξήρχε της Θείας Λειτουργίας στην οποία συμμετείχαν Ιεράρχες του Θρόνου.

Εκ μέρους της ελληνικής Κυβερνήσεως παρέστη ο υφυπουργός Παιδείας Ιωάννης Πανάρετος. Στον εορτασμό παρέστησαν επίσης: ο Πρέσβης της Ελλάδος Φώτης Ξύδας, ο Πρέσβης Λεωνίδας Χρυσανθόπουλος, Γεν. Γραμματέας του Οργανισμού Οικονομικής Συνεργασίας Ευξείνου Πόντου, ο Γεν. Πρόξενος της Ελλάδος Βασίλειος Μπορνόβας, ο πρόεδρος του ΣΑΕ Στέφανος Ταμβάκης, Άρχοντες του Πατριαρχείου από την Πόλη και το εξωτερικό, το Δ.Σ. του Σώματος Ελλήνων Προσκόπων με επικεφαλής τον Πρόεδρο Χρήστο Σταθοπουλο και περίπου διακόσιους προσκόπους από διάφορα μέρη της Ελλάδος. Τον Πατριαρχικό Ναό και τις αυλές του Πατριαρχικού Οίκου κατέκλυσαν εκατοντάδες πιστοί από την Πόλη και την Ελλάδα.

Αμέσως μετά σχηματίστηκε πομπή, ηγουμένου του Πατριάρχου, που κατέληξε στις όχθες του Κερατίου Κόλπου όπου έγινε η κατάδυση του Τιμίου Σταυρού. Στα ψυχρά ύδατα του Φαναρίου έπεσαν 14 νέοι από την Πόλη και την Ελλάδα και ένας 76χρονος Κωνσταντινουπολίτης που ζει στο εξωτερικό. Ο νεαρός Παναγιώτης Κουζινός, Ιμβριακής καταγωγής που κατοικεί στην Αθήνα, είχε την ευλογία να πιάσει φέτος τον Σταυρό.

 
Η κατάδυση του Σταυρού πραγματοποιήθηκε επίσης στην προκυμαία του Αγίου Στεφάνου, στην θάλασσα του Μαρμαρά, στον Άγιο Φωκά Μεσαχωρίου, στην παραλία του Βοσπόρου, στη νήσο Πρώτη των Πριγκηποννήσων και στο Κουσκουντζούκι Βοσπόρου, από όπου καταγόταν ο αείμνηστος δημοσιογράφος Παύλος Παλαιολόγος.

Η ρίψη του Σταυρού έγινε και στην Ίμβρο όπου οι Ορθόδοξοι Χριστιανοί με πρώτο τον επιχώριο Μητροπολίτη Ίμβρου και Τενέδου Κύριλλο συγκεντρώθηκαν στην προκυμαία του κεντρικού λιμανιού.

Αξίζει να σημειωθεί ότι τα τουρκικά ΜΜΕ έδειξαν ιδιαίτερο ενδιαφέρον για την κάλυψη των εορταστικών εκδηλώσεων.

Αισίως στο 112ο τεύχος του Περιοδικού "Σύναξη"

Κυκλοφόρησε το νέο 112ο τεύχος (Οκτωβίου - Δεκεμμβρίου 2009) του έγκριτου και μακρόβιου θεολογικού περιοδικού Σύναξη, υπό τον γενικό τίτλο "Μονοθεΐα και Πολυθεΐα. Η αναμέτρησή τους σήμερα", στο οποίο -ως συνήθως- συναντώνται πολλές ανήσυχες και πρωτοποριακές φωνές /  εκφράσεις τής σύγχρονης θεολογικής σκέψης.

Στο ανά χείρας μεστό τεύχος [σσ. 123-124] περιλαμβάνεται και μια ημέτερη βιβλιοκρισία για το βιβλίο του Ζορζ Κοντρ, Μητροπολίτη Όρους Λιβάνου, Η ΦΥΣΗ ΤΟΥ ΙΣΛΑΜ, (σε μετάφραση Ρόνι Μπου Σάμπα), εκδ. Μαΐστρος, Αθήνα 2009, σσ. 64. Εσείς μπορείτε να την διαβάσετε εδώ.

Όσο για το ίδιο το τεύχος, αντιγράφουμε το κείμενο "ΣΑΝ ΠΡΟΛΟΓΙΚΟ" του Αρχισυντάκτη και υπεύθυνου ύλης του Περιοδικού ΘΑΝΑΣΗ Ν. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΙΟΥ:

Θεός, θεοί, ἰσχύς

"Οἱ ἀρχαῖοι θεοὶ σηκώνονται ἀπὸ τοὺς τάφους τους ἀπομυθοποιημένοι», εἶχε πεῖ στὶς ἀρχὲς τοῦ 20οῦ αἰώνα ὁ Μὰξ Βέμπερ1. Ὁ Βέμπερ ἀναφερόταν, βέβαια, στὴ μεταβολὴ τῶν δυνάμεων καὶ τῶν προτεραιοτήτων ποὺ διέπουν τὴ ζωὴ τοῦ νεωτερικοῦ ἀνθρώπου. Στοὺς καιρούς μας, ὡστόσο, δὲν θὰ δυσκολευτεῖ κανεὶς νὰ διαπιστώσει ὅτι οἱ «ἀρχαῖοι θεοὶ» σηκώνονται ἔχοντας καὶ ἕνα πολὺ ἰδιαίτερο χαρακτηριστικό: εἶναι ἐξωραϊσμένοι καὶ ἐπιστρατευμένοι σὲ μιὰν ἔφοδο ποὺ ἐξαπολύεται ἀπὸ τὰ χαρακώματα τῆς πολυθεΐας κατὰ τῆς μονοθεΐας.

Τὸ σκεπτικὸ τῶν ἐφοδευόντων ἔχει, κοντολογῆς, ὡς ἑξῆς: Ὁ πολυθεϊσμὸς εἶναι ἐκ φύσεως ἀνεκτικός, ἀφοῦ βασικός, «δομικὸς» ἄξονάς του εἶ­ναι ἡ παραδοχὴ ὅτι κάθε ἐπὶ μέρους συνάφεια (λαός, χώρα, πολιτισμός) ἔχει τοὺς δικούς της θεούς, οἱ ὁποῖοι δὲν ἔχουν καμμιὰ δουλειὰ σὲ ἄλλη συνάφεια, καὶ γι' αὐτὸ δὲν γεννᾶται ἀξίωση ἐπιβολῆς μιᾶς πίστης σὲ βάρος ἄλλης. Ἀντιθέτως, ὁ μονοθεϊ­σμὸς ἔχει βασικό, «δομικὸ» ἄξονά του τὴ βεβαιότητα ὅτι ἕνας μόνο θεὸς ὑπάρχει, καὶ ἄρα μία μόνο ἀλήθεια γιὰ ὅλους τοὺς λαούς, καὶ γι' αὐτὸ γεννᾶ ἀξίωση γιὰ καθολικὴ ἐπικράτησή του καὶ γιὰ συντριβὴ κάθε ἑτεροδοξίας. Ὅθεν (πάντα κατὰ τὸ σκεπτικὸ τῆς ἐν λόγῳ κριτικῆς) ὁ μονοθεϊσμὸς εἶναι καθεαυτὸν μήτρα βίας.

Γιὰ ὅσους δὲν ἔχουν παρακολουθήσει τὴν ὑπόθεση ἰδιαίτερα2, ἴσως χρειάζεται νὰ ἐπισημανθεῖ ὅτι ἡ κριτικὴ αὐτὴ δὲν συνοδεύεται ἀπαραίτητα ἀπὸ μεταφυσικὴ πίστη. Ἀνάμεσα στοὺς θιασῶτες τῆς ἐν λόγῳ ὀπτικῆς, οἱ κυριολεκτικά (μὲ τὴν κλασικὴ θρησκευτικὴ ἔννοια) πολυθεϊστές, μᾶλλον μειονότητα εἶναι. Πρόκειται, δηλαδή, γιὰ ὀπτικὴ προεχόντως κοινωνιολογικὴ καὶ ἀνθρωπολογική. Ἀλλὰ αὐτὸ δὲν σημαίνει αὐτομάτως ὅτι ἡ σχετικὴ συζήτηση διεξάγεται μὲ ὑπεύθυνους τρόπους, ἀπαλλαγμένους ἀπὸ τὸν οἶστρο τοῦ θρησκευτικοῦ φανατισμοῦ! Ἄλλοτε ἀναπτύσσεται ὄντως σοβαρὴ ἐπιχειρηματολογία, ἄλλοτε ὅμως περισσεύουν οἱ ὑπεραπλουστεύσεις ἐκεῖνες ποὺ γεμίζουν αὐτάρκεια τὸν φανατικὸ καὶ τὸν κάνουν νὰ νομίζει ὅτι εἶναι σοφός. Γιὰ ἄλλη μιὰ φορὰ καταδεικνύεται ὅτι ὁ φανατισμός, ἡ «ἐριννὺς τῆς ἀνθρωπότητας», κατὰ τὸν ἅγιο Νεκτάριο, «ἥτις πῦρ καὶ μάχαιραν κρατοῦσα, ἀπειλεῖ θάνατον πρὸς πάντα ἑτεροδοξοῦντα»3, δὲν μονοπωλεῖται ἀπὸ ἕναν χῶρο, ἀλλὰ δύναται νὰ φύεται παντοῦ – τόσο ἐπὶ θρησκευομένου, ὅσο καὶ ἐπὶ ἀθρήσκου ἐδάφους. Φανατισμοῦ καμώματα εἶναι ὅταν χριστιανοί (γιὰ νὰ μιλήσουμε γιὰ τὸ σπιτικό μας, μιᾶς καὶ δὲν παριστάνουμε τοὺς οὐδέτερους) ἀρνοῦνται νὰ δοῦν ὅτι ἡ ἱστορία τους περιλαμβάνει μελανὰ κεφάλαια καὶ ἀδυνατοῦν νὰ διερωτηθοῦν τί τὰ γέννησε. Φανατισμοῦ καμώματα εἶναι κι ὅταν θιασῶτες τοῦ πολυθεϊστικοῦ μοντέλου πακτώνονται στὸν συλλογισμὸ τῆς ὡς ἄνω δεύτερης παραγράφου μας καὶ τὸν παπαγαλίζουν ἀπρόθυμοι νὰ συνεχίσουν τὸ ταξίδι στὰ πολύπλοκα τῆς ἀνθρώπινης ζωῆς.

Τὰ βαρύτερα ἐγκλήματα κατὰ τῆς πίστης εἶναι ἐκεῖνα ποὺ διαπράχθηκαν ἢ διαπράττονται κατὰ τοῦ ἀνθρώπου, κατὰ τῆς ἐλευθερίας καὶ τῆς ἀ­ξιοπρέπειάς του ἐν ὀνόματι τοῦ Θεοῦ. Ὁ Χριστὸς εἶχε προκαταλάβει τὴν σταυροφορικὴ λογική, ἐπισημαίνοντας ὅτι οὐδαμῶς ἀρκεῖ νὰ σηκώνεις λάβαρα στὸ ὄνομά Του, γιὰ νὰ γίνεις πραγματικὰ δικός Του (Ματθ. 7:21). Ἀλλὰ εἶναι στὰ χέρια τῶν διαχρονικῶν ἀκροατῶν Του νὰ ἀποφασίσουν ἂν γι' αὐτοὺς ἡ ἐξουσία θὰ συνεχίσει νὰ εἶναι δαιμονικὸς πειρασμὸς ἤ, ὅλως ἀντιθέτως, τὸ ἀντικείμενο τοῦ πόθου. Πράγμα ποὺ σημαίνει ὅτι ἡ ἰλιγγιωδέστερη ἀντιστροφή, ὅσο κι ἂν ἀκούγεται ἀδιανόητη, εἶναι πιθανή. Ὁ παραδοσιακὸς π. Γεώργιος Φλωρόφσκυ τὸ ἔχει πεῖ καθαρὰ καὶ ὡς ἐκ τούτου συγκλονιστικά: Μὲ τὸν σχηματισμὸ τῆς χριστιανικῆς αὐτοκρατορίας πάνω στὰ ρωμαϊκὰ δεδομένα, «ἄρχισε μία ἄλλη μορφὴ διωγμοῦ, ὁ διωγμὸς ἐκείνων ποὺ δὲν ἤθελαν νὰ ὑπογράψουν ἢ νὰ δεχθοῦν τὶς ἀποφάσεις τῶν Οἰκουμενικῶν Συνόδων… Πρὸ τῆς μεταστροφῆς τῆς Αὐτοκρατορίας ἡ ἔσχατη ποινὴ γιὰ αἵρεση ἦταν ὁ ἀφορισμός. Τώρα προστέθηκαν ἡ ἐξορία καὶ ὁ θάνατος, γιατὶ κάθε ἀπείθεια πρὸς τὴν Ἐκκλησία θεωρήθηκε ταυτόχρονα καὶ ὡς ἔγκλημα κατὰ τῆς Πολιτείας»4. Μπορεῖ γιὰ κάποιους αὐτὴ ἡ ἐξέλιξη νὰ ἑδράζεται ἁπλούστατα στὴν ἐντελέχεια τοῦ μονοθεϊσμοῦ. Γιὰ μᾶς, ὡστόσο, πρόκειται γιὰ κάτι ἄλλο: γιὰ τὴν ἱστορικὴ ἥττα ἑνὸς μονοθεϊσμοῦ (τῆς Ἀγάπης – ποὺ πραγματώνεται σὲ ἐλευθερία) ἀπὸ ἄλλον μονοθεϊσμό (τῆς Ἰσχύ­ος – ποὺ πραγματώνεται σὲ ὁλοκληρωτισμό). Αὐτὴ εἶναι ἡ κατ' ἐξοχὴν σύγκρουση ποὺ συνέχει τὴν ἀνθρωπότητα, καὶ μάλιστα εἴτε κρατικοποιεῖται ἡ θρησκεία εἴτε ὄχι, ἀφοῦ καὶ ἡ πιὸ κεντρομόλα σέκτα μπορεῖ νὰ εἶναι μισαλλόδοξη. Ὅλο τὸ ζήτημα συμποσοῦται στὸ περιστατικὸ τῆς διαφωνίας τοῦ Χριστοῦ μὲ τοὺς μαθητές του (προσοχή! μὲ τοὺς μαθητές του· ὄχι μὲ ἀπίστους!), ὅταν οἱ δεύτεροι τοῦ ζήτησαν νὰ κάψουν μὲ φωτιὰ ἀπὸ τὸν οὐρανὸ τοὺς ἑτεροζυγοῦντες Σαμαρεῖτες. Ὁ Χριστὸς τοὺς ἐπέπληξε, δείχνοντάς τους ὅτι μ' αὐτὴ τὴ λογικὴ περνοῦσαν σὲ ἄλλο μέτωπο: «Ξεχάσατε ποιό πνεῦμα κατευθύνει τὴ ζωή σας· ὁ υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου δὲν ἦρθε νὰ καταστρέψει ἀνθρώπους ἀλλὰ νὰ τοὺς σώσει» (Λουκ. 9: 55-56). Ἀλλὰ ἡ ξεχασιὰ αὐτή, προφανῶς, δὲν ἔχει ὑπάρξει ἔγκλημα στιγμιαῖο!5 Εἶναι ἐγγενὴς ὁ πειρασμὸς τοῦ ἀνθρώπου ποὺ ἀποδέχεται μία πίστη «ἐξ ἀποκαλύψεως», νὰ νιώσει ἰδιοκτήτης τοῦ ἀποκαλυπτόμενου (μηνύματος) καὶ ἀντικαταστάτης τοῦ ἀποκαλυπτόμενου (προσώπου). Νὰ νιώσει, δηλαδή, ἀφέντης τοῦ Θεοῦ, ἀντὶ νά 'ναι ἱκέτης του. Ἱκέτης μὲ μάτια καὶ αὐτιὰ ἀνοιχτὰ στὸ Πνεῦμα ποὺ «ὅπου θέλει πνεῖ».

Ἡ ἀνθρωπότητα ταλαιπωρεῖται ἀπὸ μεταμορφώσεις τῆς δίψας γιὰ ἰσχύ, σὲ ὅλη της τὴ διαδρομή· ὄχι ἁπλῶς μετὰ τὴν ἀνάδυση τοῦ μονοθεϊσμοῦ! Ὁ συλλογισμὸς τῆς δεύτερης παραγράφου μας θὰ μποροῦσε, ἴσως, νὰ εἶναι ἀκλόνητος, ἂν οἱ προ-βιβλικὲς κοινωνίες ἦταν κοινωνίες εἰρήνης. Ἀλλὰ ἐδῶ συναντᾶμε τὰ πολύπλοκα τῆς ζωῆς. Γιὰ παράδειγμα, στὸ πλαίσιο τῆς πολυθεϊστικῆς ἀνεκτικότητας ὁ Μ. Ἀλέξανδρος δὲν εἶχε δυσκολία νὰ δεχτεῖ τὸν θεὸ Μελκὰρτ τῶν Τυρίων ὡς Ἡρακλῆ τῶν Ἑλλήνων. Ἐνώπιον τῶν τει­χῶν τῆς πόλης, ὅμως, ὁ πόθος του ἦταν νὰ μπεῖ στὴν Τύρο καὶ νὰ θυσιάσει στὸν «Ἡρακλῆ», ἁπλούστατα γιὰ νὰ διακηρύξει ἔτσι ὅτι ὁ ντόπιος θεὸς τὸν ἀποδεχόταν ὡς δεσπότη τῆς πόλης. Ὅταν οἱ Τύριοι τοῦ τὸ ἀρνήθηκαν, ὁ πολυθεϊστὴς στρατηλάτης ἅλωσε τὴν περήφανη πόλη καὶ ἐξανδραπόδισε τὸν πληθυσμό της6.

Ἂν ὁ συλλογισμὸς τῆς δεύτερης παραγράφου ἀπολυτοποιηθεῖ, μοῦ φαίνεται πὼς εἶναι σὰν νὰ λέμε ὅτι ἡ μονογαμία ἔχει μόνη καὶ ἀναπόδραστη κατάληξη τὸν βιασμό. Ὁ ἐν λόγῳ συλλογισμός, λοιπόν, χρειάζεται, κατὰ τὴ γνώμη μου, νὰ ρηγματωθεῖ ἀπὸ τὸν συνυπολογισμὸ τῆς σύγκρουσης τῶν δύο μονοθεϊσμῶν ποὺ προανέφερα. Θὰ πρέπει, κοντολογῆς, νὰ σκεφτεῖ κανεὶς μήπως ἡ κυριολεκτικὴ πολυθεΐα ἀπολήγει σὲ ἀπανθρωπία, καὶ μήπως ὁ ἄνθρωπος εἶναι ἀδύνατο νὰ προσπεράσει ἀπερίσκεπτα τὴ μονοθεΐα. Τὸ θεμελιωδέστερο δίλημμα, δηλαδή, δὲν εἶναι ἁπλῶς «μονοθεΐα ἢ πολυθεΐα», ἀλλὰ «τί λογῆς μονοθεΐα». Γιὰ νὰ γίνει καλύτερα ἀντιληπτὸ αὐτό, ἴσως χρειάζεται νὰ ἀναγάγουμε τὸν σχετικὸ προβληματισμὸ ὄχι ἁπλῶς στὸ παρελθόν (λ.χ. στὸν βιβλικὸ Ἰσραὴλ ἢ στὴ νεωτερικὴ ἱεραποστολή), ἀλλὰ στὸ ἐντελῶς παρόν, καὶ δὴ στὴ μεγάλη, παγκόσμια διαμάχη περὶ τοῦ ἂν ὑπάρχουν πανανθρώπινες ἀξίες. Ὡς γνωστό, ὑπάρχουν σήμερα ἀπόψεις ποὺ ὑποστηρίζουν ὅτι τέτοιες ἀξίες δὲν ὑπάρχουν, ἀλλὰ κάθε ἀξία ἀνήκει σὲ ὁρισμένον πολιτισμὸ καὶ δὲν ἔχει νόημα καὶ ἰσχὺ σὲ ἄλλον. Ἀλλὰ ἂν αὐτὸ ἰσχύει καὶ ἂν οἱ ἐπὶ μέρους συνάφειες (λαοί, κράτη, πολιτισμοί) ἔχουν ὄντως τὴν ἀπόλυτη αὐτονομία μιᾶς ἀπόλυτης μονοθεΐας, τότε οὐδεμία συνάφεια δύναται νὰ κριθεῖ, καθ' ὅσον δὲν θὰ ὑπάρχουν κριτήρια ὑπέρτερά της καὶ πανανθρώπινα. Ὅμως αὐτό, μολονότι ἐμφανίζεται ὡς τὸ βασίλειο τῆς ἐλευθερίας, μπορεῖ, ἀντιθέτως, νὰ ὁδηγεῖ σὲ τρέλλα καὶ ὁλοκληρωτισμό, ἀφοῦ μπορεῖ νὰ συνεπάγεται, λόγου χάριν, ὅτι μιὰ συνάφεια ποὺ ἔχει ὡς ἀξία τὴν καταπίεση (εἴτε τὴν καταπίεση ἄλλων συναφειῶν, εἴτε τὴν καταπίεση ἀν­θρώπων ποὺ ἀνήκουν στὴν ἐν λόγῳ συνάφεια) καλῶς τὸ πράττει, ἀφοῦ αὐτὸ ἀποτελεῖ τὴν ἰδιοπροσωπία της, καὶ ἀφοῦ θὰ ἀποτελοῦσε καταστολὴ τῆς ἰδιοπροσωπίας της (καὶ ἄρνηση τῆς «ἀλήθειας» της) ἡ ἐπίκρισή της!7 Ἴσως δὲν ἔχουν γίνει ἀντιληπτὲς οἱ ἰλιγγιώδεις ἀνθρωπολογικὲς συνέπειες τῶν ἀπαντήσεων ποὺ μπορεῖ νὰ δοθοῦν ἐδῶ. Ἂν κάθε συνάφεια δὲν εἶναι δυνατὸ νὰ κριθεῖ, αὐτὸ θὰ σημαίνει ὅτι ἀπὸ πολιτισμικῆς, θρησκευτικῆς, ἰδεολογικῆς ἀπόψεως ὁ ἄνθρωπος καλεῖται νὰ παραμείνει γιὰ πάντα ὅ,τι ἔτυχε νὰ γεννηθεῖ. Ἄν, ὅμως, κάθε συνάφεια εἶναι δυνατὸ νὰ κριθεῖ, τότε ξεκινᾶ ἡ περιπέτεια τῆς ἐλευθερίας, ἡ διακινδύνευση ἀνάμεσα στὸ ἀληθὲς καὶ στὸ ψευδές, ἡ εὐθύνη τοῦ ἀνθρωπίνου ὑποκειμένου νὰ ἀποφασίσει τὴν πνευματικὴ προσανατόλισή του – ἀκόμα καὶ σὲ ρήξη μὲ τὴν ἐκ γενετῆς συνάφειά του!

Πρέπει νὰ εἶναι σαφές: Τὸ ζήτημα δὲν εἶναι ἂν θὰ καταδικάσεις τὸν ἰμ­περιαλισμὸ καὶ τὴν στανικὴ ἐπιβολὴ τῆς ὅποιας «μίας ἀλήθειας». Φυσικὰ καὶ θὰ τὰ καταδικάσεις! Τὸ ζήτημα εἶναι πλέον ἄλλο: νὰ ἀντιληφθεῖς ὅτι μόνο μιὰ οἰκουμενικὴ ἐλευθέρωση δύνανται νὰ ἀντιπαλαίσει τὴν σκλαβιά, οἰκουμενικὴ ἢ μερική. Εἶναι πολὺ χαρακτηριστικὴ ἡ ἐπισήμανση τοῦ Ντεριντά (ὁ ὁποῖος, σημειωτέον, δὲν δέχεται τὸ μεταφυσικὸ περιεχόμενο τῆς χριστιανικῆς πίστης), ὅτι ἡ δυνατότητα συγχώρεσης τοῦ ἄλλου, δυνατότητα ἡ ὁποία ἀπεγκλωβίζει τὸ ἀνθρώπινο ὑποκείμενο ἀπὸ τὴν αὐτάρκεια τῆς συνάφειάς του καὶ κάνει ἐφικτὴ τὴν πανανθρώπινη συνεννόηση, εἶναι μπορετὴ μόνο ἂν παγκοσμιοποιηθεῖ ἡ Ἀβρααμική-βιβλικὴ ἔννοια τῆς συγχώρεσης8.

Μὲ ὅλα αὐτὰ δὲν ἐπιχειροῦμε νὰ περιγράψουμε διαδρομὴ σὲ λεωφόρο. Γιὰ διάσχιση πυκνοῦ δάσους πρόκειται. Στὴ διάσχιση αὐτὴ θὰ μᾶς βοηθήσουν, ἐλπίζω, τὰ μελετήματα αὐτοῦ τοῦ τεύχους, γραμμένα ἀπὸ ποικίλες σκοπιές, μὲ ποικίλες εὐαισθησίες, καὶ μὲ σημεῖα ἀναφορᾶς βασικὲς ἀνθρώπινες στάσεις: τὸν μονοθεϊσμό, τὸν πολυθεϊσμὸ καὶ τὸν ἀθεϊσμό. Ὁ Θάνος Λίποβατς ἐντοπίζει σπουδαῖα ἀνθρωπολογικὰ προτάγματα ποὺ θέτει ὁ μονοθεϊσμὸς μέσα στὴν ἱστορία. Ὁ Βόλφγκανγκ Παλάβερ ἐξετάζει ἕναν κίνδυνο τῶν μονοθεϊστικῶν παραδόσεων: πῶς τὸ θύμα μπορεῖ νὰ ἐξελιχτεῖ σὲ θύτη. Ὁ Κρίστοφερ Λιούις προσεγγίζει τὴ διελκυστίνδα ἀγάπης καὶ ἰσχύος. Ὁ Ζὰν Φλορὶ ζητάει τὴν προσοχή μας στὸ γεγονὸς ὅτι οἱ ὅροι γιὰ κριτικὴ τῶν θρησκευτικῶν ταυτοτήτων γεννήθηκαν ἀκριβῶς στὴν ἰουδαιοχριστιανικῆς κληρονομιᾶς Εὐρώπη, κι ὄχι ἀλλοῦ. Ὁ Στέλιος Παπαλεξανδρόπουλος ἀνακρίνει τὸν ἰσχυρισμὸ ὅτι ὁ Ἰνδουισμός –σὲ ἀντιδιαστολὴ πρὸς τὴ βιβλικὴ πίστη– εἶναι ἀνεκτικὴ θρησκεία. Ὁ Στέλιος Βιρβιδάκης παρακολουθεῖ τὴ νέα ἀθεϊστικὴ σκέψη καὶ τὴν κριτικὴ ποὺ αὐτὴ ἀσκεῖ στὴν θρησκευτικὴ πίστη καὶ ἰδίως τὴ μονοθεϊστική. Ὁ Παντελεήμων Μανουσάκης, τέλος, μελετᾶ τὴν ἀναμέτρηση τοῦ ἀνθρώπου μὲ τὴν ἐλευθερία του καὶ τὴν ἀθλιότητά του, μὲ τὸν ἑαυτό του καὶ μὲ τὸν Θεό.

Τὸν ἀναγνώστη τὸν παρακαλοῦμε νὰ λάβει ὑπόψη του ὅτι σὲ προγενέστερα τεύχη ἔχουμε καταπιαστεῖ μὲ γειτονικὰ θέματα, ὅπως μὲ τὴ βία ποὺ ἐμφανίζεται στὴν Παλαιὰ Διαθήκη, μὲ τὴν Πατερικὴ θεώρηση τῶν θρησκευτικῶν συγκρούσεων καὶ μὲ τὸν σύγχρονο πλουραλισμό9. Καθ' ὅσον, τὸ δάσος εἶναι πυκνό.

ΥΠΟΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ:

1. Max Weber, Ἡ ἐπιστήμη ὡς ἐπάγγελμα. Κριτικὴ τῆς θεωρίας τοῦ Stammler. Ἡ γέννηση τοῦ σύγχρονου καπιταλισμοῦ (μτφρ. Μιχ. Γ. Κυπραῖος), ἐκδ. Παπαζήση, Ἀθήνα χ.χ., σ. 119.

2. Τὸ βιβλίο τῆς Regina Schwartz, Τhe Curse of Cain. The Violent Legacy of Monotheism, ποὺ ἐξάπλωσε ἰδιαίτερα τὴν ἐν λόγω κριτική, ἐκδόθηκε τὸ 1997 [στὰ ἑλληνικὰ κυκλοφόρησε τὸ 2000, ὡς Βία καὶ μονοθεϊσμός. Ἡ κατάρα τοῦ Κάιν (μτφρ. Φώτης Τερζάκης), ἐκδ. Φιλίστωρ, Ἀθήνα]. Ἡ σχετικὴ συζήτηση, βέβαια, ἔχει μεγαλύτερο χρονικὸ εὖρος. Βλ. ἐνδεικτικὰ τοὺς συλλογικοὺς τόμους: Monotheism (ἐπιμ. Claude Geffré & Jean-Pierre Jossua, ἐπιμ. μτφρ. Marcus Lefébure), ἐκδ. T. & T. Clark, Edinburgh 1985, καὶ Ιst der Glaube Feind der Freiheit? Die Neue Debatte um den Monotheismus (ἐπιμ. Thomas Söding), ἐκδ. Herder, Frei­burg - Basel - Wien 2003.

3. Νεκτάριος Κεφαλᾶς, Θρησκευτικαὶ Μελέται (ἐπιμ. Μητροπ. Τίτος Ματθαιάκης), Ἀθῆναι 1986, σ. 15.

4. Γεώργιος Φλωρόφσκυ, Οἱ Βυζαντινοὶ Πατέρες τοῦ 5ου αἰώνα (μτφρ. Παναγιώτου Κ. Πάλλη), ἐκδ. Πουρναρᾶ, Θεσσαλονίκη 1992, σ. 279.

5. Γιὰ ἕναν ἀπόηχο αὐτοῦ τοῦ χωρίου-σκανδάλου στὴ βυζαντινὴ διαδρομή, βλ. Θανάση Ν. Παπαθανασίου, Ἡ Ἐκκλησία γίνεται ὅταν ἀνοίγεται. Ἡ ἱεραποστολὴ ὡς ἐλπίδα καὶ ὡς ἐφιάλτης, ἐκδ. Ἐν Πλῷ, Ἀθήνα 20092, σσ. 249, 257.

6. Ἀρριανός, Ἀλεξάνδρου ἀνάβασις 2, 15-24. Βλ. ἔκδ. Ἀκαδημίας Ἀθηνῶν (μτφρ. - σημ. Θεόδωρος Χ. Σαρικάκης), τ. Α΄, Ἀθῆναι 1998, σσ. 216-249.

7. Χαρακτηριστικοὶ στὸ προκείμενο εἶναι οἱ συλλογισμοὶ ποὺ κάνει –ἀπὸ ὀρθολογικὴ καὶ μὴ μεταφυσικὴ σκοπιά– ὁ William J. Talbott, Which Rights Should be Universal?, ἐκδ. Oxford University Press, Oxford 2005, σσ. 42 κ.ἄ.

8. Jacques Derrida, On Cosmopolitanism and Forgiveness (μτφρ. Mark Dooley - Mi­chael Hughes), ἐκδ. Routledge, London - New York 2001, σ. 31.

9. Βλ. ἐνδεικτικὰ Σύναξη 69 (1999 - ἀφιέρωμα «Ἑλληνικὸς Νεοπαγανισμός»), 96 (2005 - ἀφιέρωμα «Μετανάστευση καὶ προσφυγιά»), 98 (2006 - ἀφιέρωμα «Ἡ βία, οἱ θρησκεῖες καὶ ἡ πολυπολιτισμικότητα»), καὶ τὰ κείμενα τοῦ Μιλτιάδη Κωνσταντίνου ποὺ φιλοξενήθηκαν κατὰ καιροὺς στὴ Σύναξη καὶ ἀνατυπώθηκαν στὸ βιβλίο του Παλαιὰ Διαθήκη. Ἀποκρυπτογραφώντας τὴν πανανθρώπινη κληρονομιά, ἐκδ. Ἁρμός (σειρὰ «Σύναξη»), Ἀθήνα 2008.

Οφείλουμε να εντάξουμε το παρελθόν στο παρόν

Γράφει ο ΔΙΟΝΥΣΗΣ Ν. ΜΟΥΣΜΟΥΤΗΣ - Συγγραφέας, Διευθυντής περιοδικού ΙΣΤΟΡΙΑ

[Από τη νέα συλλεκτική έκδοση ΖΑΚΥΝΘΟΣ Ωραία και μόνη... , σσ. 76-78] 

Ο πολιτισμός, εκτός από τον τυπικό ορισμό ως συνόλου των πνευματικών και των υλικών επιτευγμάτων του ανθρώπου, συνδέεται αμφίδρομα με όλες τις εκδηλώσεις της ζωής μας, από τις πιο απλές και ευτελείς έως τις πιο σύνθετες και υψηλόφρονες.

Η περίοδος κρίσης που διανύουμε τον τελευταίο καιρό ενθαρρύνει την παραγωγή πολιτισμού, γιατί κάθε κρίση δημιουργεί και την πρόκληση τρόπων επίλυσής της. Η Τέχνη συχνά προπορεύεται της Επιστήμης. Εξάλλου, όπως είπε ο Ηράκλειτος, «Πόλεμος πάντων πατήρ». Η ελπίδα και η ωμή αλήθεια δεν συγκρούονται μεταξύ τους. Η ωμή αλήθεια ενεργοποιεί μηχανισμούς κοινωνικής γυμναστικής που αρχικά γεννούν την ελπίδα και στη συνέχεια, με τις κατάλληλες ενέργειες, οδηγούν στην επίλυση των προβλημάτων. Άρα και στην παρηγοριά.

Ο πολιτισμός υπάρχει παντού. Και πάντα. Πιο ναρκισσιστικός σε περιόδους κανονικότητας και βεβαιότητας, πιο ώριμος σε περιόδους κρίσης και αβεβαιότητας. Στην πρώτη περίπτωση οι άνθρωποι αυτοθαυμάζονται και ζητούν από τον πολιτισμό τους να τους ανταποδώσει την εικόνα που θέλουν να έχουν για τον εαυτό τους. Αντανακλάται τότε, μέσα στα έργα τέχνης, η εξιδανικευμένη και γαλήνια εικόνα μιας κοινωνίας που τα μέλη της δεν θα ήθελαν να δουν να αλλάζει. Σ’ αυτές τις περιπτώσεις η τέχνη είναι συμφιλιωμένη με την κοινωνία της, τη συνθέτει. Όμως οι εικόνες είναι φαντασιώσεις και διαλύονται στο χρόνο, που παίρνει μαζί του και την κοινωνία και την τέχνη που τις παρήγαγε.

Κάθε γενιά αξιολογεί περισσότερο τους προηγούμενους και τους άλλους πολιτισμούς παρά τον δικό της. Ειλικρινά, έχω βαρεθεί να ακούω για την πλούσια πολιτισμική παράδοση της Ζακύνθου και για τη σημερινή της κατάντια, για την οποία άλλωστε, ποιοί ευθύνονται, σε ποιους πρέπει να αποδοθούν ευθύνες; Κάποιοι αμετανόητοι ρομαντικοί μιλούν για τον πολιτισμό της προσεισμικής Ζακύνθου, αλλά αναφέρονται σε μια πολιτισμική εικόνα, αρκετά συναισθηματική ή εξιδανικευμένη, και πολύ μακριά πάντως από την πραγματικότητα της εποχής.

Αν ξεφυλλίσει κανείς με προσοχή τον τοπικό Τύπο από τα μέσα του 19ου αιώνα μέχρι την καταστροφή του 1953, θα διαπιστώσει ότι το ερώτημα περί παραγωγής πολιτισμού, ήταν μονίμως επαναλαμβανόμενο από γενιά σε γενιά. Όλων η ματιά ήταν μονίμως στραμμένη προς τα πίσω, όλων η αίσθηση ήταν ότι ο πολιτισμός που παρήγε η σύγχρονη κοινωνία δεν ήταν ανάλογος των παρελθόντων. Οφείλουμε να εντάξουμε το παρελθόν στο παρόν. Ο πολιτισμός δεν παύει ποτέ να παράγεται, εκτός από την περίπτωση που μια κοινωνία θα φανεί ανεπαρκής, όταν αρνηθεί στον εαυτό της τη δυνατότητα αναστοχασμού, εμμένοντας στον ναρκισσισμό της.

Στο ερώτημα που τίθεται για το τι πολιτισμό παράγει σήμερα η Ζάκυνθος, οφείλω να επισημάνω ότι ακμάζουν όλα τα είδη της εντοπίου λογιοσύνης. Υπάρχουν πολλοί και άξιοι εκπρόσωποι παντού, ενώ, ειδικότερα στην ποίηση, παρατηρείται και «υπερπληθυσμός».

Στην ζωγραφική σημειώνεται μια σχετικά καλή έως ενδιαφέρουσα κινητικότητα, με διακριτή όμως την απουσία ενός μόνιμου χώρου τέχνης, ενώ η μουσική καλύπτεται από ποικιλία εκδηλώσεων. Η κατασκευή στο κέντρο της πόλης του νέου δημοτικού θεάτρου, είναι βέβαιο ότι θα δώσει άλλη πνοή στα πολιτιστικά πράγματα.

Στον εκδοτικό χώρο υπάρχει έντονος προβληματισμός λόγω των μικρών πωλήσεων των συχνά ενδιαφερόντων τίτλων που εκδίδονται, ενώ η απουσία κάποιου εντύπου εμποδίζει την ενίσχυση συχνά ευφρόσυνων προσπαθειών. Λείπει το βήμα από το οποίο θα αναδειχθούν οι νέοι δημιουργοί• τα μακρόβια Επτανησιακά Φύλλα, ως φαίνεται, κλείνουν τον κύκλο της σημαντικότατης για τα νεοελληνικά γράμματα προσφοράς τους. Δεν συμπεριλαμβάνω τα τύπου λάιφ στάιλ έντυπα που γνωρίζουν ημέρες δόξης εφόσον ανήκουν στα desiderata ενός καθόλα «προβληματισμένου πολιτιστικά κοινού», που γεμίζει τις θερινές «συναυλίες» περιοδευόντων αοιδών ή τους θαμώνες των εξελιγμένων…. «καφωδείων». Ίσως όμως και για το τελευταίο να είμαι ολίγον άδικος, και να αποτελεί δείγμα του πολιτισμού των ημερών.

Αυτό που χρειάζεται η Ζάκυνθος είναι ωριμότητα στη διαχείριση του πολιτιστικού της πλούτου, τόσο του παρελθόντος όσο, και περισσότερο, του παρόντος. Απαιτείται πλέον η γνωριμία του ευρύτερου κοινού με τη σύγχρονη πολιτισμική της ταυτότητα.

Για το είδος και το μέλλον του εν Ζακύνθω Πολιτισμού

Μαζί με την από ετών καθιερωμένη Ανασκόπηση 2009 της τοπικής καθημερινής εφημερίδας Ημέρα τση Ζάκυθος, κυκλοφόρησε από τις Εκδόσεις ΕΝΤΥΠΟ ένα ειδικό τομίδιο 138 σελίδων, όπου, υπό τον καλβικό τίτλο "ΖΑΚΥΝΘΟΣ Ωραία και μόνη...", συγκεντρώθηκαν κείμενα διάφορων πνευματικών ανθρώπων του νησιού, σκεπτόμενων ή διαλεγόμενων ατύπως μεταξύ τους για το είδος του Πολιτισμού που επιβιώνει στη σύγχρονη Ζάκυνθο ή για το τι θα έπρεπε να συμβεί, ώστε να γίνει -επιτέλους- ποιοτικότερος.

Πρόκειται για ένα desiteratum, το οποίο -προσωπικά, πιστεύω-  δεν θα βρει ποτέ δι-έξοδο, εφόσον οι νεοΖακύνθιοι περί πολλά άλλα θα μεριμνούν και θα τυρβάζονται...

Ούτως ή άλλως όμως, η αυτοσυνειδησία και η σήμανση του δέοντος γενέσθαι καλόν είναι να καταγράφεται, προς γνώσιν και συμμόρφωσιν.

Μετά από έναν σύντομο Πρόλογο της Ντιάνας Χαϊκάλη, υπεύθυνης για την καλαίσθητη και πολυτελή αυτήν έκδοση, κατά αλφαβητική σειρά καταθέτουν την (αγωνιώδη όλοι) άποψή τους οι ακόλουθοι: Δημήτρης Αρβανιτάκης (ιστορικός - διευθυντής εκδόσεων Μουσείου Μπενάκη), Διονύσης Βίτσος (εκδότης), Σπύρος Δεληγιαννόπουλος (συνθέτης), Κατερίνα Δεμέτη (διευθύντρια Μουσείου Σολωμού κι Επιφανών Ζακυνθίων), Γιάννης Δεμέτης (συγγραφέας), Φίλιπππος Δρακονταειδής (συγγραφέας), π. Παναγιώτης Καποδίστριας (ποιητής), Κική Καρυδάκη (Αντιπρόεδρος της Εταιρείας Έρευνας Μελέτης και Προαγωγής του Πολιτισμού "Πλατύφορος"), Σπύρος Καρυδάκης (συγγραφέας), Ιάκωβος Κονιτόπουλος (συνθέτης), Νίκος Κουρκουμέλης (διδάκτωρ Φιλοσοφίας Πανεπιστημίου Ιωαννίνων), Νίκιας Λούντζης (συγγραφέας), Τώνης Λυκουρέσης (σκηνοθέτης), Δημήτρης Μάργαρης (γραφίστας), Χαρίκλεια Μινώτου (υποψήφια διδάκτωρ  Τμήματος Αειφορικής Διαχείρισης Προστατευόμενων Περιοχών), Διονύσης Μουσμούτης (συγγραφέας - διευθυντής περιοδικού Ιστορία Εικονογραφημένη), Σπύρος Ξένος (Κοινωνιολόγος), Διονύσης Σέρρας (ποιητής - εκδότης), Γιώργος Φιορεντίνος (φιλόλογος), Διονύσης Φλεμοτόμος (ποιητής).  Σ'  Επίμετρο υπάρχουν κείμενα της ζωγράφου Μαρίας Ρουσέα και των Διονύση Σέρρα και Γιάννη Δεμέτη, ενώ οι σελίδες κοσμούνται από πολλές παλιές φωτογραφίες και γκραβούρες.

Αξίζει ν'  αποκτηθεί και ν'  ανα-γνωσθεί! Έως τότε, μπορείτε να διαβάσετε τις ημέτερες σκέψεις, εδώ: Περί πολιτισμικής ιδιωτείας και άλλων τινών στη σύγχρονη Ζάκυνθο.

π. Π.Κ.

Ζακυνθινή Ανασκόπηση 2009

Η καθημερινή Εφημερίδα "Ημέρα τση Ζάκυθος" έχει από του έτους 1997 καθιερώσει, στο τέλος κάθε χρονιάς να κυκλοφορεί ένα ειδικό έντυπο με τα κυριότερα γεγονότα που διαδραματίστηκαν στο νησί μας κατά το λήγον κάθε φορά έτος. Η αρχή ήταν απλούστερη και, θα έλεγε κανείς, διερευνητική, αλλά συν των χρόνω η καταγραφή κατέστη προσεκτικότερη, η δε έκδοση εξελίχτηκε σε πολυτελέστατη, πολυσέλιδη κι εξόχως πολύτιμη από κάθε άποψη.

Κάθε χρόνο, λοιπόν, στις 31 Δεκεμβρίου, αναμένουμε όλοι την Ανασκόπηση, η οποία, θα μπορούσαμε να πούμε, ότι όντως συντελεί στην ιστορική καταγραφή, δεδομένου ότι παρέχει στους ειδικούς επιστήμονες του αύριο την πρώτη ύλη (πληθώρα γεγονότων και φωτογραφιών σε όλους τους τομείς του δημόσιου βίου) για την επιστημονική και συστηματική γραφή της τοπικής μας Ιστορίας. Τούτο κατανοεί ο αναγνώστης κυρίως, εάν αναδιφήσει στις παλαιότερες Ανασκοπήσεις, οπότε αμέσως διαπιστώνει εξ αποστάσεως πόσο σημαντικό είναι, που έχουν αποτυπωθεί αποξεχασμένα ήδη γεγονότα, πρόσωπα, τοπία και ό,τι άλλο, σε πρώτη ανάγνωση μη ουσιώδες, το οποίο όμως εν καιρώ λαμβάνει τις  σωστές του διαστάσεις.

Στην Ανασκόπηση 2009 , εκτός από το κυρίως μέρος με την ημερολογιακή αναδρομή, προτάσσεται ένα μικρό αφιέρωμα στην ποιήτρια της Ζακύνθου Μάχη Μουζάκη, γραμμένο με αγάπη και δύναμη λόγου από τον Ζακύνθιο φίλο συγγραφέα Σπύρο Καρυδάκη, το δε εξώφυλλο κοσμείται από τη μορφή της Μάχης μας, δια χειρός της ζωγράφου Μαρίας Βάλκου. Ο κατατοπιστικός Πρόλογος, εξάλλου, είναι του Εκδότη και Διευθυντή της Εφημερίδας Σπύρου Καμπιώτη.

π. Π.Κ.

Περί πολιτισμικής ιδιωτείας και άλλων τινών στη σύγχρονη Ζάκυνθο

Άρθρο του π. Παναγιώτη Καποδίστρια

στο επετειακό τομίδιο "ΖΑΚΥΝΘΟΣ Ωραία και μόνη...", που μόλις κυκλοφόρησε την 31η Δεκεμβρίου 2009 από τις εκδόσεις Έντυπο (σσ. 40-42)

Πολλές φορές βρισκόμαστε μπροστά στ’ αμείλικτα ερωτήματα, εάν τεκταίνονται σημαντικές δράσεις Πολιτισμού στη σύγχρονη Ζάκυνθο, εάν έχουμε το δικαίωμα να ελπίσουμε ότι κάτι κινείται ελπιδοφόρο και αναστάσιμο στην ακινησία του Μηδαμινού και Αμελητέου, που μάς περισφίγγει, καθώς τελειώνουμε ήδη την πρώτη δεκαετία του 21ου αιώνα.

Πολλές οι εκτιμήσεις και μάλλον δυσοίωνες. Τα έχουμε ξαναπεί και ξαναγράψει σε άλλες παρεμφερείς ευκαιρίες. Το χειρότερο όμως και μάλλον επικίνδυνα μηδενιστικό είναι το να θεωρούμε, ότι όλα βρίσκονται και παραμένουν στο ναδίρ τους, δίχως καμιάν αναστατική προοπτική. Ναι, παραδέχομαι, ότι και ο γράφων έχει πολλάκις αναφερθεί στην δυσκολία των νεοΖακυνθίων να ξεπεράσουν το τουρισμικό σοκ, το οποίο υφίστανται κατά τις τρεις τελευταίες δεκαετίες με όλα του τα παρεπόμενα, αλλά δεν πρέπει να παραθεωρούμε, ότι εντέλει στον Πολιτισμό ισχύει το: ένας κούκος μπορεί να φέρει την Άνοιξη. Άλλωστε, το Πολύ και το Θαυμαστό των Πολιτισμών θεραπεύτηκε ανέκαθεν από τους μεμονωμένους Αφιερωμένους, οι οποίοι χαριτώθηκαν με την δυνατότητα πρόσληψης των κορυφαίων κατακτήσεων του Νου. Ο όχλος συνήθως αποκεφάλιζε τις εξέχουσες κεφαλές, μια και η λαιμητόμος νοοτροπία της ισοπέδωσης αποτελεί ασθένεια διαχρονική, μεταδοτική κι επανερχόμενη.

Μιλώ για εκείνους τους συμπολίτες μας (κατ’ ουσίαν μετριότητες ή νόες επηρμένους, ανέραστους έτσι κι αλλιώς), οι οποίοι ουδέποτε έχουν ν’ αρθρώσουν λόγο καλό για οποιονδήποτε και οτιδήποτε. Κουβαλώντας ένα σωρό επίφοβα συμπλέγματα (με επιφανέστερο εκείνο του «πεθερισμού»), σπεύδουν να στιγματίσουν την όποια προσπάθεια πασχίζει να δώσει χέρι βοήθειας για τη συλλογική μας έξοδο από τον πάτο του βαθιού πηγαδιού, όπου μάς έχει βαραθρώσει το αλλοπρόσαλλο κοινωνικο-οικονομικό σύστημα του καιρού μας και το οποίο μάς προξενεί -εκτός των πολλών άλλων- και αφυδάτωση πολιτισμική.

Προσωπικά δεν πτοούμαι από τη λιγοσύνη των Ολίγων που καμώνονται (συνήθως μεγαλόστομοι) ότι κατέχουν το Πολύ και το μοναδικά Σπουδαίο. Μετά από μια τριαντάχρονη οδοιπορία σε προσωπική πολιτισμική Μοναξιά και Ανεστιότητα, ψηφίζω -ως προς τον Πολιτισμό- αναφανδόν υπέρ της Ιδιωτείας!… Όχι, ότι όπου υπάρχει συλλογική προσπάθεια είναι τούτο αθέμιτο ή καταδικαστέο. Αλλά, να: Μόνος προς Μόνον ποιείς σημαντικότερα πράγματα, δημιουργείς τα ουσιώδη, λαξεύεις το εγώ σου ευκολότερα ώστε να μορφωθεί εύσχημος και ωραίος ο έσω άνθρωπος, καλυτερεύεις τα μύχια της ψυχής σου (έως και τον αυτοσπαραγμό, αν χρειασθεί) για χάρη της Ποιότητας.

Όλα τούτα δεν είναι εύκολη υπόθεση. Γι’ αυτό και (επειδή δεν είμαστε ούτε θεοί, μήτε θηρία, κατά Αριστοτέλην), συνήθως οι μικρόκοσμοι των προσωπικών μας ιδιωτειών έχουν την ανάγκη να συναντηθούν με κάποιους άλλους ομοιοπαθείς μικρόκοσμους κι ενίοτε να εκφέρονται συλλογικά. Ο καθείς κατά τις δυνάμεις του βέβαια και οι περισσότεροι του ενός σε μικρά σχήματα πολιτιστικής έκφρασης. Κάτι να γίνεται! Κάτι να γεννιέται κάθε μέρα!

Ομολογουμένως, δεν είναι πάντα κατορθωτές οι υψηλές πτήσεις, όμως και οι χαμηλές έχουν την δική τους αξία, διότι μάς επιτρέπουν να ξεφεύγουμε από τη νοοτροπία της χαμέρπειας και ν’ ανοίγουμε τα φτερά μας στον ορίζοντα. Όντως δεν είμαστε κατάλληλοι όλοι για όλα. Όμως, για να μνημονεύσω τον Διονύσιο Ρώμα (στ’ ανεπανάληπτα χρονογραφήματά του «Τα ζακυνθινά», εκδ. Βιβλιοπωλείου της «Εστίας» Ι.Δ.Κολλάρου και Σιας Α.Ε., Αθήνα 1983, σ. 72-75), όλοι χρειάζονται: Και οι «πανωλόγοι» και οι «χαμωλόγοι», όπως ακριβώς δηλαδή στο μάζεμα των ελιών: Και ’κείνοι που μαζεύουν ελιές πάνω στο λιόδεντρο και ’κείνοι που εργάζονται χάμω στη γη. Με άλλα λόγια, και ο Σολωμός και ο Τσιλιμίγκρας! Και ο Φώσκολος και ο Επισκοπόπουλος - Segur. Και ο Κουτούζης και ο Πελεκάσης! Τα παραδείγματα θα μπορούσανε να γίνουν αλυσίδα!… Που σημαίνει, ότι όλοι χωράμε στην Κιβωτό που θα μάς βγάλει (όσο και αν μάς βγάλει) από την κατακλυσμιαία Κατήφεια των ημερών μας!

Αντιγράφω Ρώμα: «Πανωλόγοι αυτοί που σκορπάνε τα παχιά λόγα σε πραγματείες σοφές, σε κύρια άρθρα, σε κοσμοϊστορικές προσλαλιές, σε ανακοινώσεις και τα ρέστα. Χαμωλόγοι οι αναλφάβητοι χωριάτες μου και η λεβεντομάνα κυρα-Μαρία. Πανωλόγοι ο Κάλβος, ο Παλαμάς, ο Σικελιανός… Χαμωλόγοι ο Πορφύρας, ο Μαλακάσης, ο… αλλά γιατί να σας κουράζω; Θεέ μου! Δώσε μου να ’χω να κάνω πάντα με χαμωλόγους! Είναι το αλάτι της γης!»

Ας μη γινόμαστε, λοιπόν, μικρόψυχοι για το όποιο έστω μικρό Καλό (αλλά Καλό) γεννιέται στον τόπο μας. Δεν κινδυνεύουμε από αυτό, αφού εντέλει τα πολλά μικρά συνθέτουν το Μεγάλο! Την πανδημία του Τίποτα να φοβόμαστε, τον κατεξοχήν αυτόν κίνδυνο, που επαπειλεί πλέον το μικρό μας νησί. Αυτόν ας αποφύγουμε!

2010 γλύκες για όλους!

Καθώς το 2010, τσιμπλιασμένο μωρό, μπήκε ήδη στο σπίτι μας, λέμε να το γλυκάνουμε. Τι θα βρει; Αυθεντικές και πολυμελωμένες δίπλες, στολισμένες με καρύδι και γεμιστά συκαλάκια Καλαμών, παραγεμιστά με ολόκληρα καρύδια.

Το τρατάρισμα είναι ευγενική χορηγία της πολυγαπημένης μας Ελπίδας. Τ'  αγαθά μόλις κατέφθασαν από Μεσσηνία!!! Μην έχετε ενδοιασμούς, τολμήστε τη γεύση! Δεν θα χάσετε! Άντε και ό,τι καλύτερο στη Νέα Χρονιά!